Niets te vieren bij de pillenclub

Bayer Leverkusen stond vorig jaar in de finale van de Champions League en strijdt dit seizoen tegen degradatie uit de Duitse Bundesliga. Twee trainers werden ontslagen, van de net aangestelde Klaus Augenthaler worden wonderen verwacht. Zaterdag boekte de ploeg een belangrijke zege op 1860 München.

Het is tien minuten voor tijd als algemeen directeur Reiner Calmund van Bayer Leverkusen opstaat van zijn vaste stoeltje op de eretribune en zich naar de businessruimte begeeft. Calmund, zichtbaar getekend door privé-problemen en de precaire situatie van zijn club, weet dat de buit binnen is. Leverkusen zal, met louter internationals in de basis, met 3-0 winnen (doelpunten van Balitsch, Berbatov en Bierofka) van 1860 München en stijgt naar een veilige vijftiende plaats op de ranglijst. Op het videoscherm in het stadion wordt Calmund gevolgd, de 22.500 toeschouwers in de uitverkochte BayArena scanderen minutenlang zijn naam. De supporters van 1860 München reageren hun frustraties af met een langgerekt `Pillenclub, voor altijd tweede.'

Die benaming heeft de vereniging te danken aan de financiële steun van chemieconcern Bayer, met een omzet van 29 miljard euro en een nettowinst van ruim 1 miljard euro een multinational van formaat. Een van de bekendste producten van het concern is aspirine. In de sport- en industriestad Leverkusen (160.000 inwoners), ten noorden van Keulen, ontvangt de voetbalclub van alle sportverenigingen het meeste geld van de sportminnende Bayer AG: jaarlijks zo'n twintig miljoen euro. Shirtsponsor RWE steekt nog eens 15 miljoen euro in de club, waardoor Bayer Leverkusen kan werken met een begroting van 100 miljoen euro.

Met dank aan toenmalig manager Calmund baande Leverkusen zich vanaf 1986 een weg naar de top. In 1988 werd de UEFA-cup gewonnen ten koste van het Spaanse Espanyol, in 1993 was de Duitse beker de tweede en laatste prijs in de clubhistorie. Geld speelde geen rol: Calmund trok dure spelers (onder andere Bernd Schuster) en dure trainers aan. Met de komst van coach Christoph Daum volgden meer successen: Daum werd driemaal tweede en een keer derde met Leverkusen in de Bundesliga, totdat hij na een cocaïne-affaire werd ontslagen. Oud-bondscoach Berti Vogts werd daarop vierde met Leverkusen, waarna Klaus Toppmöller het roer overnam. Onder Toppmöller, vermaard oud-spits van onder meer 1. FC Kaiserslautern, beleefde Bayer Leverkusen een glorievol maar tegelijkertijd dramatisch jaar. De titel werd in de slotfase van het vorig seizoen verspeeld aan Borussia Dortmund, terwijl Schalke'04 in de eindstrijd van de Duitse beker te sterk was. In de Champions League speelde Leverkusen technisch verzorgd, aanvallend voetbal en versloeg het onder meer Deportivo La Coruña en Manchester United. Real Madrid was in de finale in Glasgow te sterk.

Het jaar van de tweede plaatsen werd Leverkusen fataal. De beste spelers – Duits international Ballack (zeventien doelpunten) en Braziliaans international Zé Roberto (tien assists) – vertrokken naar recordkampioen Bayern München. Calmund trok voor 26 miljoen euro vervangers aan, maar die konden dit seizoen niet overtuigen. Trainer Toppmöller werd vanaf de eerste dag van de voorbereiding geconfronteerd met tegenslagen. Het centrale verdedigingsduo Lucio/Nowotny raakte zwaar geblesseerd, terwijl de dure buitenlanders Franca en Simak tegen disciplinaire straffen aanliepen. De vele WK-gangers in het elftal van Toppmöller raakten nauwelijks in vorm: de Turkse spelmaker Bastürk kampte zelfs met vedetteneigingen en nam de ploeg zelden bij de hand. Ook Toppmöller viel het nodige te verwijten. De trainer, die vreemd genoeg bij vrijwel al zijn voormalige werkgevers een sterk eerste maar zwak tweede jaar meemaakte, liet zijn elftal veel te aanvallend spelen. Vooral in thuiswedstrijden werd het door blessures verzwakte Leverkusen genadeloos weggecounterd. Van de negen duels voor de winterstop verloor de ploeg er vijf en ze incasseerde zeventien doelpunten. ,,Toen had Toppmöller ontslagen moeten worden'', kijkt Udo Lattek terug. Volgens Lattek, in de jaren '70 en '80 zes maal landskampioen als trainer van Bayern München en Borussia Mönchengladbach, was Toppmöller de greep op de ploeg kwijt. ,,Hij wist geen orde meer aan te brengen in de chaos'', aldus Bild-medewerker Lattek. ,,Toppmöller had moeite met de kritiek van pers en publiek, hij raakte in de war. Mede dankzij hem hing er in Leverkusen te lang een euforische sfeer.'' Alleen in de Champions League bleef de ploeg op de been: de tweede ronde werd bereikt.

Toppmöller mocht vooralsnog aanblijven, maar de resultaten werden alleen maar slechter. De eerste thuiswedstrijd na de winterstop, aangekondigd als de grote kentering, ging kansloos verloren tegen het inmiddels gedegradeerde Energie Cottbus: 0-3. In februari werd Toppmöller ontslagen, waarna jeugdtrainer Thomas Hörster werd aangesteld als coach. De onbeholpen Hörster maakte een nerveuze indruk en presenteerde iedere week een nieuwe basisopstelling. Onder Hörster werd Leverkusen roemloos uitgeschakeld in de tweede ronde van de Champions League. De ploeg verloor alle zes de groepsduels. De opvolger van de charismatische Toppmöller werd door de populaire pers verguisd om zijn haveloze uiterlijk (baard van drie dagen, houthakkershemd) maar tekende uiteindelijk zelf voor zijn vertrek. Nadat hij in april al zijn ontslag had aangeboden, maakte hij zich onmogelijk door na afloop van de verloren uitwedstrijd bij HSV (4-1) toe te geven de moed verloren te hebben. ,,Deze groep komt kwaliteit tekort'', vond Hörster. ,,Ik weet het ook niet meer.'' Twee dagen later ontsloeg Calmund hem en stelde Klaus Augenthaler als nieuwe trainer aan. De oud-libero van Bayern München, die in 1990 wereldkampioen werd met de Duitse nationale ploeg, was twee weken eerder op straat gezet door 1.FC Nürnberg.

De aanstelling van de derde trainer in één seizoen is illustratief voor de bestuurlijke instabiliteit van de club. Bayer Leverkusen heeft te veel kapiteins op het overvolle schip. Naast Calmund is directeur Wolfgang Holzhäuser namens het concern Bayer actief op de achtergrond, loopt er met Ilja Kaenzig een andere manager rond en is de onlangs aangestelde oud-international Jürgen Kohler sportdirecteur. De 150 kilogram zware Calmund kan vanwege gewichtsproblemen en een op handen zijnde scheiding van zijn vrouw niet optimaal functioneren, waardoor het een bestuurlijke janboel is bij Leverkusen.

,,De enige die rationeel nadenkt is trainer Augenthaler'', vindt voetbalanalist en oud-international Günter Netzer. ,,Hij probeert de spelers zelfvertrouwen te geven door een vast elftal te benoemen.''

Augenthaler debuteerde afgelopen zaterdag met een zege op 1860 München, maar Leverkusen is nog niet gevrijwaard van degradatie. De club heeft een punt voorsprong op nummer zestien Arminia Bielefeld. De laatste wedstrijd van het seizoen is uit tegen het reeds gedegradeerde 1. FC Nürnberg. Bielefeld ontvangt Hannover'96, dat zich inmiddels heeft gehandhaafd. Nummer veertien Borussia Mönchengladbach is zo goed als veilig en speelt thuis tegen Werder Bremen.

Voor Leverkusen, dat sinds 1979 in de hoogste klasse speelt, zou degradatie slecht uitkomen. De club heeft zich daarom voor een premie van 500.000 euro daartegen verzekerd, en ontvangt bij het slechtst denkbare scenario zeven miljoen euro. Een eventuele teruggang naar de Tweede Bundesliga kost de club naar schatting dertig miljoen euro. Bovendien vertrekken de beste spelers in dat geval grotendeels transfervrij. De internationals Neuville (Hertha BSC) en Schneider (Borussia Dortmund) hebben al onderhandeld met andere clubs. Het doemscenario zorgt voor zweetdruppels op het getekende hoofd van directeur Reiner Calmund, op wie de wedstrijd tegen 1860 München een zware wissel heeft getrokken: ,,We hebben dan wel gewonnen, maar er valt weinig te vieren. We zijn nog lang niet veilig.''