Janssen speelt met Scarlatti

In zijn dagboek noteerde de componist Robert Schumann: ,,Met Clara speelde ik vierhandig een zestal fuga's van Bach. Daarna gaf ik de Hollandse meid een stevige kus en thuis gekomen vloeiden de ideeën als bloemen uit mijn vingers.''

Vrijdagavond, tijdens het laatste uiterst geanimeerd verlopen Prom-concert in de Amsterdamse concertzaal Paradiso waar ooit Schumanns vriend Johannes Brahms dirigeerde, improviseerden Guus Janssen en Richard Egarr heerlijk eigenwijs over de `Katten'-fuga van Domenico Scarlatti. Veel musici spelen zich in met Bach, maar Janssen houdt het liever op een selectie uit de 555 sonates van Scarlatti. Hij was een tijdgenoot van Bach: Scarlatti werd geboren in hetzelfde jaar 1685, waarin ook Händel werd geboren, en stierf in 1757, zeven jaar na Bach.

In de Spaanse uitgave werden Scarlatti's sonates nadrukkelijk vermeld als `sonatas modernas' en dat zijn ze nog steeds. Door hemzelf echter werden ze betiteld als Essercizi, als oefeningen in een spiritueel schertsen met de kunst.

In hun extravagante retoriek en hoogst bizarre sprongen – Clara kreeg er armpijn van – sluiten Scarlatti's sonates perfect aan op Janssens eigen grillige gedachtenwereld.

Het concertprogramma, dat vol verrassingen en theatrale vondsten stak, presenteerde onder eer een stijlvol strak gespeelde processiemuziek en fel uitschietende flamengozang. Dat is niet onlogisch, waar Scarlatti Zuid-Spaanse zigeunermuziek imiteert en allerlei orkestjes, tot aan koren van jachthoorns toe. Die klinken als in een echo, beluisterd vanachter de paleisramen bij de Portugese Infante Maria Barbara. Scarlatti schonk haar 496 sonates in vijftien prachtbanden.

Uit een verslag van de exentrieke Ierse organist Thomas Roseingrave, verantwoordelijk voor de achttiende eeuwse Scarlatti-cult in Engeland, weten we dat Scarlatti in Venetië optrad in het zwart, compleet met zwarte pruik. Later mocht hij zich als ridder hullen in zijden kant- en goudbrokaat.

Beide beelden weerspiegelen Scarlatti's kunst. Enerzijds is er de gitzwarte clusterrijke Sonate (Kirkpatrick 119), anderzijds zijn daar de bloemige fantasmen van K. 159, het uitbundige slot van Janssens zestal sonatebewerkingen voor het pronte en alerte en Nederlands Blazers Ensemble. Leuk hakkelend in een soort van snelle hordenloop is het typische Janssen-effect dat ontstaat door het schrappen van motiefherhalingen.

Een van de mooiste sonates is K. 206, respectvol gezet voor een homogeen ensemble van klarinetten en fagot. Dit uitgesproken vocaal gedacht Andante kent in maat 17 een bizarre stemmingsomslag van E-groot naar e-klein, alsof een bloemige jas wordt geruild voor een donkerzwart pak. Lijmt Janssen in een Intro Scarlatti-scherven tot een geheel, een Pastorella valt juist in brokstukken uit elkaar.

Geswingd werd er ook. Een heerlijke avond. Je kreeg het er warm van. Menigeen trok zijn jasje er bij uit.

Concert: Nederlands Blazers Ensemble, Richard Richard Egarr en Guus Janssen, klavecimbel. Werken van Scarlatti en Janssen. Gehoord: 16/5 Paradiso Amsterdam. Opname VPRO voor latere uitzending op een woensdagavond.