Indonesische leger komt in actie in Atjeh

Indonesië heeft gisteren de oorlog verklaard aan de separatistische Beweging Vrij Atjeh (GAM). Dat gebeurde nadat een laatste onderhandelingsronde met de GAM gisteravond in Tokio was gestrand.

De Indonesische president Megawati Soekarnoputri heeft inmiddels het leger en politie opdracht gegeven in actie te komen. In de hele provincie Atjeh is sinds middernacht de militaire noodtoestand van kracht.

De president gaf bevel tot een `geïntegreerde operatie': een militaire, een politionele en een humanitaire. Het militaire offensief tegen de rebellen werd vanochtend geopend met een raketaanval op een GAM-basis even bezuiden de provinciehoofdstad Banda Atjeh. De chef-staf van de Indonesische strijdkrachten, generaal Endriartono Soetarto, zei vanmorgen dat de GAM binnen zes maanden kan worden uitgeschakeld. Het decreet op de militaire noodtoestand geeft het leger in Atjeh buitengewone bevoegdheden en legt het gezag in de provincie in handen van de militaire commandant. Deze uitzonderingssituatie blijft een half jaar van kracht, maar kan door de president per decreet worden verlengd.

Onder zware druk van donoren als de VS, de EU en Japan deden delegaties van de Indonesische regering en de GAM zaterdagavond en gisteren in Tokio een uiterste poging om de vijf maanden oude bestandsovereenkomst te redden. Die poging leek vrijdag al in de knop te breken, toen de politie in Atjeh vijf GAM-leiders, die op het punt stonden naar Tokio te vertrekken, oppakte voor ondervraging. Zij zouden verdacht worden van betrokkenheid bij recente terreurdaden en hebben nagelaten hun vertrek te melden bij de politie. De GAM-onderhandelaars die vanuit hun ballingsoord Zweden in Tokio waren gearriveerd, weigerden te praten zolang hun collega's in Atjeh vastzaten. Toen de vijf zaterdagmiddag werden vrijgelaten, konden de besprekingen beginnen.

De Indonesische onderhandelaars eisten op drie punten aanpassing van het akkoord dat beide partijen op 9 december in Genève hebben gesloten. De GAM moest formeel de eenheidsstaat erkennen, genoegen nemen met speciale autonomie voor Atjeh en binnen een week na het overleg in Tokio 60 procent van haar wapens inleveren bij leger en politie. GAM-onderhandelaar Malik Mahmud noemde deze eisen ,,ingegeven door de wens om het volk van Atjeh de oorlog te verklaren en wees ze van de hand. Volgens Mahmud is de GAM ,,gereed voor de oorlog. Om 01.00 uur werden de vijf GAM-leiders in Banda Atjeh opnieuw gearresteerd, nu op grond van de militaire noodtoestand.

Het militaire ingrijpen in Atjeh kan rekenen op brede binnenlandse steun. Vorige week zeiden de fractieleiders in het parlement een militaire operatie onvermijdelijk te achten als de GAM vasthoudt aan haar onafhankelijkheidsideaal en weigert te ontwapenen. Ook 's lands grootste moslimorganisaties hebben begrip getoond voor het besluit militair in te grijpen in Atjeh, dat als de vroomste provincie van het land geldt. Kritiek komt vooral van niet-gouvernementele organisaties die ijveren voor de rechten van de mens.