Gebruik van krepeergevallen

Hoe presenteer je de slachtoffers van de komende centrumrechtse regering? Of zijn er helemaal geen slachtoffers? Moeilijke vragen, nu dat nieuwe kabinet er nog niet eens zit, maar de vakbondsleiders al zeker weten dat we met zijn allen de afgrond in gaan. Lodewijk de Waal en Doekle Terpstra hebben altijd gevochten voor zo hoog mogelijke WAO-rekeningen voor hun werkende leden.

Het Journaal liet afgelopen zaterdag zo'n jonge WAO'ster zien die over twee jaar moet worden herkeurd. Karen, een gezond uitziende vrouw van 27. Zij werd tussen de boze uitroepen van de vakbondsleiders door (`immoreel!' ) aan het woord gelaten. Ik verwachtte een spectaculair krepeergeval dat het bondsgeklaag zou illustreren. Maar Karen zag er blakend van gezondheid uit, ze stond in haar tuin en knielde soepeltjes neer bij haar paarse bloemetjes. Nog nooit in haar leven had ze gewerkt, want tijdens haar studie was ze al in de WAO beland. Hoe dat kwam, zei ze er niet bij. Verbazend dat je zo jong al pensioen krijgt. Iemand die kan tuinieren, moet ook iets anders kunnen. Dat kan ik niet beoordelen, maar ze was er zelf kennelijk niet zeker van of ze in de WAO thuishoorde. Ze verwachtte namelijk dat zij bij herkeuring haar levenslang verworven recht zou verliezen en in de bijstand zou geraken. Dat vond ze uiteraard niet best. ,,Ik ben heel erg geschrokken'', zei ze. De Waal vond het onrechtvaardig dat mensen die niet ziek zijn hun WAO-recht verliezen. In Buitenhof durfde minister De Geus het woord misbruik niet in de mond te nemen. Hij zei alleen dat het goed is dat iedereen ,,meedoet''.

De WAO'ster Karen was dus een genuanceerd geval en die zie je niet vaak. Meestal wordt er een geval bij getoverd dat spectaculair is maar niet typerend voor het probleem. Een jonge, spastische vrouw in een rolstoel, voor wie de WAO is bedoeld en die een herkeuring niet hoeft te vrezen. Maar die worden altijd opgevoerd om de onterechte gevallen ook in de WAO te houden. Zo'n vrouw in een rolstoel zal nooit klagen dat ze dankzij het massale misbruik een veel te lage uitkering krijgt. Dat is de hulpverleners verzoeken.

Krepeergevallen krijgen journalisten vaak aangeleverd door de klagers zelf. ,,Ja, meneer De Waal, u zegt dat nou wel, maar u moet er ook een voorbeeld bij leveren. Een vrouw graag, want jonge WAO'ers zijn vooral vrouwen.''

,,Ik zal eens in mijn administratie kijken. Wat had u gehad willen hebben? Even kijken. Iemand met rugklachten? Er zijn er namelijk veel die daar last van hebben.''

,,Nee, daar heb ik niets aan. Daar kun je niets aan zien en bij tv gaat het om het beeld, weet u wel.''

,,Dat begrijp ik. Hier heb ik nog een mooi gevalletje in mijn bestand. Die heeft het aan de longen en hijgt spectaculair. Het is een schande dat die nog moet worden herkeurd. Immoreel ook nog en als dat zo doorgaat dan.''

,,Ja, ja, dat heb ik nou gehoord. Kom nou maar op met dat telefoonnummer.''

Wat is het meest typerende slachtoffer? Ik ga ervan uit dat er ook échte slachtoffers van het nieuwe kabinetsbeleid zijn. Die zijn zeker legitiem als onderwerp, maar is met hen het hele verhaal verteld? Het zou interessant zijn om het aandeel van de journalistiek in het WAO-drama te onderzoeken. Bijna alle berichten ademen de consensus dat het met de WAO in Nederland uit de hand is gelopen. Maar de gepresenteerde voorbeelden wijzen in de omgekeerde richting. Meestal zie je alleen gevallen die ten onrechte geen uitkering krijgen. Het is ook moeilijk. Journalisten zijn geen keuringsartsen. Toch ken ik schaarse voorbeelden van goede verslaggeving. Zembla over het gemuts bij herintredingscursussen, Netwerk dat samen met Elsevier een historisch onderzoek deed naar de ontaarding van de WAO.

Het krepeergeval in het Journaal kan een nieuwe trend inluiden. Fortuyn verloor geen stemmen door zijn ferme uitspraken over de WAO. Nieuwe generaties verslaggevers kennen solidariteit alleen van de negatieve kant. Oude gevallen van misbruik moeten worden gerespecteerd, jonge niet. De verslaggever van het Journaal vroeg kritisch aan Terpstra dat het toch normaal is dat je aan het werk gaat, als de dokter dat zegt. Valt daar ook een duidelijk voorbeeld bij te vinden? Het gaat erom wie de krepeergevallen regisseert: het kabinet, de vakbond of de journalistiek.