D66 knarsetandend Rubicon over

Geen geestdrift bij een revolutionaire stap voor D66. De leden spraken gisteren hun steun uit voor een kabinet met VVD en CDA.

Vantevoren was al duidelijk dat het congres van D66 het meeregeren met CDA en VVD niet zou blokkeren. De vraag was alleen hóe de leden de draai naar de rechterflank van het politieke spectrum zouden maken. Volgens oud-partijleider en mede-oprichter Hans van Mierlo gebeurde dat ,,knarsetandend''. In de wandelgangen zei hij tegen Business News Radio: ,,We zullen ons nooit close voelen tot deze coalitiepartners.''

Van spontane en eenduidige bijval aan de gedachte om mee te regeren getuigden zeer weinigen van de 1.690 stemgerechtigde leden gistermiddag in het Rotterdamse zalencentrum De Doelen. Fractievoorzitter Boris Dittrich zette zelf tijdens een congrestoespraak de toon: hij had er ,,wakker van gelegen''. Hij bestookte zijn achterban met retorische vragen over de rol die D66 in de oppositie zou kunnen spelen: ,,Bereiken we daar meer dan in de regering? Zijn we daar herkenbaar voor al die zwevende kiezers die op zoek zijn naar een partij die hen aanspreekt en die ze regelmatig in de media zien en horen? Komen we wel in het nieuws als kleine oppositiepartij? Bereiken we het publiek nog wel? Of kwijnen we langzaam weg met ons redelijk geluid en dooft die kaars in de adem van die partijen die luidkeels hun oppositiegeluid van Kabinetsformatie 2003de daken zullen schreeuwen?''

Dittrich noemde het congres op voorhand al ,,historisch''. En hij vroeg de leden met hem ,,de Rubicon over te steken''. Dittrich noemde de stap om met het CDA én VVD te regeren ook ,,een revolutie''.

Tegenover de zelfbewuste en kalme partijleider stonden de handenwringende leden. Bevreesd voor de teloorgang van de Waddenzee, de ,,onacceptabele ingreep'' in de WAO, of de versmalling van de basispakket in het ziekenfonds. Voormalig fractievoorzitter Gerrit-Jan Wolffensperger wilde meer duidelijkheid over de afspraken om een onderzoek in te stellen naar de gekozen minister-president. ,,Toen ik las dat er een regiegroep komt onder voorzitterschap van Jan Peter Balkenende dacht ik: Yes! Maar komen er ook concrete voorstellen?'' Onderhandelaar en kandidaat-minister van Binnenlandse Zaken Thom de Graaf antwoordde dat hij de ,,nieuwe minister van Binnenlandse Zaken niet voor de voeten wilde lopen'' maar dat hij daarvoor geen garanties kon geven.

Oud-Kamerlid Nicky van 't Riet pleitte ervoor de voorgenomen aanschaf van het gevechtsvliegtuig Joint Strike Fighter terug te draaien. Haar toenmalige collega Marijke Augustijn wilde juist meer aandacht voor het milieu. Drie uur lang belichtten de sociaal-liberalen zo alle negatieve kanten van het regeerakkoord.

Uiteindelijk draaide het congres om een motie van het partijbestuur waarin deelname aan de coalitie met CDA en VVD werd gesteund. Het meest opmerkelijke aan die motie was eigenlijk de lijst van programmapunten die de partij zegt te betreuren: geen harde afspraak over een acceptatieplicht van scholen, die daardoor te gemakkelijk leerlingen zouden kunnen weren. De identificatieplicht die al ingaat op de leeftijd van veertien jaar, het openlaten van de mogelijkheid tot gasboringen in de Waddenzee, het langer in bedrijf blijven van de kerncentrale Borssele en het afschaffen van de onroerend-zaakbelasting, had niet in het regeerakkoord gehoeven. Doorslaggevend was dat D66 toch gezorgd heeft voor meer geld voor onderwijs, de kenniseconomie en zorg. En natuurlijk de bestuurlijke vernieuwingen die moeten leiden tot de direct gekozen burgemeester en een ander kiesstelsel. ,,Als die dingen er niet ingezeten hadden, zou ik tegen hebben gestemd'', zei Van Mierlo. Als de partij op deze punten wordt ,,bedonderd'' door de coalitiepartners zal D66 breken, beloofde Dittrich: ,,En die breuk wordt dan niet meer gelijmd.''