`Burger vraagt voortzetting coalitie'

Theoretisch zijn er alternatieven, maar Paars lijkt in België na de verkiezingen van gisteren met winst voor liberalen en socialisten de enige voor de hand liggende regeringscoalitie.

,,Rood is een schone kleur!'', roept de Vlaamse socialistenleider Steve Stevaert. Zijn aanhangers in het `Kultuurkaffee' van de Vrije Universiteit Brussel hebben in jaren niet zo hard gejuicht. Hun euforie is enorm: de Socialistische Partij anders (SP.A), kreeg er bij de verkiezingen gisteren 9 zetels bij in het parlement. Omdat de Franstalige socialisten ook gewonnen hebben, is de `socialistische familie' in België nu bijna even groot als de liberale familie. Koning Albert zal beslissen of een liberaal of een socialist de nieuwe regering gaat vormen. Dat de liberaal Guy Verhofstadt premier blijft, is waarschijnlijk, maar niet helemaal zeker. Maar wat voor soort regering België krijgt lijkt een uitgemaakte zaak: een paarse.

De winst van de socialisten komt aan beide kanten van de taalgrens vooral van één kant: de Groenen. De Vlaamse Groenen verdwijnen totaal uit het parlement, de Franstalige verliezen bijna tweederde van hun zetels. ,,Vraag me niet hoe ik me voel'', bitste voorzitter Jos Geysels van Agalev, de Vlaamse Groenen, ,,het is al beroerd genoeg''. Vier jaar deelname aan de regering met liberalen en socialisten is de Groenen fataal geworden. Ze hebben zoveel water bij de wijn gedaan, dat hun achterban ontgoocheld constateert dat het ideeëngoed verkwanseld is. Door de manier waarop de Groenen zich binnen de regering hebben gedragen – zeuren om hun zin te krijgen, en vervolgens bakzeil halen vinden velen dat hun bijdrage niet erg constructief was.

Ook het feit dat andere kleine partijen – mede door de nieuwe kiesdrempel van vijf procent – uit de Belgische politiek verdwijnen, heeft in het voordeel van de socialisten gewerkt. Aan Vlaamse kant hebben de socialisten een `kartel' gesloten met het partijtje Spirit, een restant van de ter ziele gegane Vlaams-nationalistische Volksunie. Daardoor is de stemmenwinst groter dan ze anders geweest zou zijn. In Vlaanderen zijn maar vier partijen overgebleven die ertoe doen: liberalen, socialisten, christendemocraten en het Vlaams Blok. Zij schommelen allen rond de twintig procent. Ze doen allemaal hun best om `brede volkspartijen' te worden. Ze appelleren aan de groeiende groep van kiezers in het midden, die geen radicalisme wil. Aan Franstalige kant is dezelfde tendens zichtbaar: de liberale MR (van minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel) hamert op haar `sociale kant', de socialistische PS heeft haar arbeideristische imago afgezwakt door een breder publiek van ondernemers, intellectuelen en centrum-stemmende katholieken aan te spreken. Alleen het extreem-rechtse Front National wist een zetel te veroveren – een blamage voor Franstalig België, dat zich graag op de borst slaat omdat zij niet zo `bruin' zijn als Vlaanderen.

Toch staat die ene FN-zetel in geen verhouding tot het aantal dat Vlaams Blok er scoorde: 18, ofwel drie meer dan de vorige keer. Het Blok is intussen zo groot dat het zogeheten `cordon sanitaire' totaal is weggesmolten. Geen krant of tv-kanaal kan er meer omheen om Blok-politici te interviewen. De partij heeft de slachtofferrol die ze door het constante gehak van andere partijen in de schoot kreeg geworpen, mede dankzij dit platform handig uitgebuit. Deze verkiezingen maken duidelijk dat het Blok, dat zijn opmars in de steden begon, een volwassen partij wordt: de extra stemmen kwamen vooral van het platteland. Daarbij heeft het Blok begrepen dat de kiezer geen extremisme wil. Het spreekt nog steeds van `eigen volk eerst', maar als het om migranten gaat rept het Blok nu vaker van `integratie' dan van uitsluiting. Het is overigens opvallend dat het Vlaams Blok in Antwerpen veel minder winst heeft geboekt dan de SP.A. Het Blok blijft hier de grootste partij. Maar het heeft minder geprofiteerd van het fraude-schandaal in de stad, dat vooral rond de socialisten draait, dan velen hadden verwacht.

Al met al, zei een zichtbaar opgeluchte premier Verhofstadt gisteren, heeft de Belgische kiezer zijn vertrouwen in een groot deel van de regeringscoalitie uitgesproken: ,,De burgers hebben gevraagd dat wij die coalitie voortzetten''. Hij moest zijn grote rivaal Steve Stevaert wel meteen feliciteren. Stevaert, bijgenaamd `Steve Stunt', maakte zijn reputatie als meest geliefd politicus van Vlaanderen meer dan waar. Hij haalde meer voorkeurstemmen dan wie dan ook. In zijn eigen provincie Limburg wisten de socialisten hun aantal zetels bijna te verdubbelen. Stevaert zal zeker proberen om zoveel mogelijk uit het vuur te slepen bij de komende kabinetsformatie. Stevaert kan, als hij wil, keihard zijn voor de liberalen. Hij heeft namelijk, theoretisch gezien, een alternatief: een regering vormen met de christen-democraten, zij het wel met een heel krappe meerderheid. In zo'n regering zouden de socialisten de premier kunnen leveren, want ze zijn groter dan de christen-democraten. ,,Je moet nooit iets op voorhand uitsluiten'', zei Stevaert.

Maar de christen-democraten komen geschonden uit de verkiezingen. In Vlaanderen waren ze de tweede partij, nu zijn ze de derde. ,,Dit is geen glorieuze dag voor de christen-democratie'', gaf voorzitter Stefaan de Clerck toe. Ook in Franstalig België verloren de christen-democraten zetels. Ze zijn de klap van 1999 nog niet te boven, toen ze in de oppositie werden gestemd na decennialang in de regering te hebben gezeten. Maar De Clerck heeft één troef: de federale regering kan zonder groenen doorregeren, maar de Vlaamse regering niet. Volgens de verkiezingsuitslag verdwijnen de Vlaamse Groenen van het landelijke toneel, maar niet van het Vlaamse. Maar de Groenen overwegen om zich toch uit de Vlaamse regering terug te trekken. Dan hebben socialisten en liberalen de christen-democraten nodig hebben om aan de macht te blijven: anders hebben ze geen meerderheid. Een klein partijtje is er niet, om hen aan die meerderheid te helpen.

Toch zijn er maar weinigen die dit een prettig scenario vinden. Want zo zou het Vlaams Blok in Vlaanderen als enige in de oppositie komen. En dit is de rol die het Blok het liefst speelt: keihard oppositie voeren, alles blokkeren, en daarmee maximaal zichtbaar worden. In Antwerpen doet het Blok dit al jaren, en het maakt er de stad zo goed als onbestuurbaar mee. Mede daarom lijkt paars toch de logische opvolger van paars-groen.