WILD PLAN VOOR REIS... ...NAAR HARTJE AARDE

`A modest proposal', noemt de Amerikaan David Stevenson zijn voorstel om een sensor naar het binnenste van de aarde te sturen. Het is een knipoog naar het gelijknamige essay waarin de satiricus Jonathan Swift (auteur van Gulliver's travels) in 1729 de Ierse economische achterstand ten opzichte van Engeland hekelde. Opperde Swift dat arme Ieren hun baby's als delicatesse aan de rijken zouden moeten verkopen (waarmee overbevolking en honger in één klap zouden zijn opgelost), het voorstel dat Caltech-geofysicus Stevenson deze week in Nature lanceert is minstens zo opmerkelijk.

Stevenson begint met de constatering dat ruimtesondes al miljarden kilometers in de kosmos zijn doorgedrongen, maar dat geologen per boorgat de ruimte onder ons slechts tot een diepte van zo'n 10 kilometer hebben weten te verkennen. De Amerikaan is de eerste om toe te geven dat de dichtheid van de tussenliggende materie een hinderpaal is — per afgelegde meter vergt doordringen in de aarde een miljard keer meer energie dan in de ruimte — maar tegelijk constateert hij dat de beschikbare middelen voor zo'n reis naar het middelpunt der aarde zeer mager zijn. `Er bestaat geen ondergronds equivalent van de NASA', aldus Stevenson.

Was dat er wel, dan zou dat direct aan de slag kunnen met het grootse plan dat Stevenson heeft ontvouwd. Dat plan doet sterk denken aan The China-syndrome, uit de gelijknamige film (1979), waarin de vrees heerst dat een smeltende reactorkern zich een weg door door de bodem zal vreten en in de diepten der aarde verdwijnt.

Ook nu moet hitte de weg banen. Stevenson stelt voor in de aarde een scheur van een paar honderd meter diep te forceren met behulp van een kernbom van een paar megaton TNT. Die scheur zou vervolgens volgegoten moeten worden met zo'n 10.000 m³ gesmolten ijzer, wat overeenkomt met de wereldproductie van één uur. In het hart van die plas ijzer bevindt zich een forse sinaasappel met instrumenten, vervaardigd van materiaal met een hoog smeltpunt. Door de hitte smelt de aarde onder de ijzerplas en het gewicht doet de rest. Stevenson rekent voor dat het zaakje met zo'n 5 meter per seconde omlaag zakt, zodat het middelpunt der aarde na twee weken in beeld komt. Boven de plas stolt het gesteente weer. Bijzonder ambitieus, maar gebaseerd op bestaande geologische kennis. `De technologische uitdaging is', zo schrijft Stevenson, `bescheidener dan het Manhattan-project' — dat in 1945 de eerste atoombommen opleverde.

De met de ijzerplas meereizende sensor zendt intussen seismische golven uit waarin gegevens zijn gecodeerd over de samenstelling van de aardkern, de temperatuur aldaar en de manier waarop tijdens de ontstaansgeschiedenis van de aarde kern en mantel zijn ontstaan. De signalen, die eer ze het aardoppervlak bereiken enorm zijn verzwakt, zouden in Stevensons plan moeten worden opgepikt door een detector à la LIGO. Nu is deze in bedrijf om naar uiterst zwakke zwaartekrachtsgolven te zoeken, maar volgens Stevenson moet het mogelijk zijn zo'n instrument, dat honderden miljoenen dollars kost, ook voor trillingen uit het binnenste van de aarde in te zetten.

Is dit alles serieus? Stevenson zelf vertrouwde BBC News toe weinig vertrouwen te hebben dat zijn idee echt werkt. Eerder is zijn modest proposal bedoeld als vingeroefening. `Te weinig is er nagedacht hoe je in de aarde kunt afdalen.' Het begin: denk groot.