VOLG JE EIGEN HART

Basisschool De Ruimte gaat ervan uit dat ieder kind leergierig is. Het onderwijs wordt niet gepland. `Ons clubje bestaat uit nuchtere mensen.'

Op het ruige terrein van een oud conferentie-oord, aan het einde van een modderige hobbelweg, is De Ruimte neergestreken in het voormalige hoofdgebouw. Aan de buitenkant is niet te zien dat hier sinds begin dit jaar een basisschool is gevestigd.

Birgit (9) haalt haar skates uit de openstaande achterbak van haar moeders Volvo Stationcar. Ze bevrijdt meteen de hond die geduldig in een kooi zit te wachten. Het is vrijdagmorgen kwart voor negen, het begin van een nieuwe schooldag. Binnen is haar tweelingzusje Liselotte al bezig met het aantrekken van haar skates. Samen roetsjen ze door de openslaande deuren heen, de school in. De hond vliegt er achteraan.

Binnen zit hun moeder Christel Hartkamp met hun oudste zusje Willemijn (10) rustig een catalogus met schoolmeubiliair te bekijken. Christel draait vandaag mee als begeleider. De andere drie leerlingen zullen het komende half uur binnen komen druppelen. Erg strikt zijn ze niet op deze school.

Atelier

School De Ruimte in Soest vertrouwt erop dat ieder kind leergierig is en zelf het beste kan aangeven wat wanneer geleerd wordt. Niets is gepland. Activiteiten ontstaan vanuit de interesses van kinderen en begeleiders en zijn nooit verplicht. In plaats van klassen is er één groep met kinderen van verschillende leeftijden omdat kinderen het meeste van elkaar leren. De leerlingen kunnen terecht in verschillende ruimtes zoals een atelier, een computerkamer of een kamer met kussens en boeken. Bedoeling is om veel mensen bij de school te betrekken die ieder hun eigen passies meenemen. Kinderen en volwassenen zijn gelijk aan elkaar en beslissen samen over uiteenlopende zaken als het lunchbudget of nieuwe begeleiders.

``We waren al een aantal jaren aan het dubben, het broeide al een tijdje bij ons. Onze oudste ging met buikpijn en hoofdpijn naar school, er was sprake van onderpresteren en faalangst. Op een gegeven moment kreeg ze een nieuwe leraar die de kinderen veel meer vrijheid gaf. Het ging direct een stuk beter met haar. Maar ja, na een half jaar werden de leraren herverdeeld over de klassen, en onze dochter kreeg weer zo'n strenge juf. `Opschieten! Het moet nu af! Kom op!' Ze was weer terug bij af.''

Toen hoorden Christel en Peter Hartkamp dat in Schoonhoven een particuliere basisschool was opgericht die Iederwijs heette. De oprichters vonden dat in het reguliere onderwijs kinderen niet voldoende tot hun recht kwamen. Christel: ``We maakten voor het eerst kennis met het fenomeen `loslaten'.'' Peter: ``Een school zonder overgangsrapporten of proefwerken! Toen wij hierover nadachten was het voor ons ook een schok.'' Ze gingen zich verdiepen in de onderwijskundige principes van Iederwijs dat zelf geïnspireerd is op voorbeelden in het buitenland, en ze werden enthousiaster en enthousiaster. Tijdens een meedenkdag in Schoonhoven ontmoetten ze meer mensen uit Amersfoort en met die groep zijn ze wekelijks gaan vergaderen.

Christel: ``We moesten de visie van onze nieuwe school helemaal doorleven en op één lijn zien uit te komen. In het proces is een aantal mensen afgevallen en zijn er mensen bijgekomen. We begonnen met vijftien mensen en de uiteindelijke startgroep bestaat uit negen mensen.''

Huisregels

Op de enorme knutseltafel liggen verschillende mozaïekwerkjes. Daarnaast een stellingkast met knutselspullen en kleurig beplakte dozen met de namen van de kinderen. In een andere hoek van de grote ruimte staan leerboekjes te wachten op belangstelling. Naast een grote spiegel hangt een briefje waarop in kinderhandschrift de drie huisregels staan: `we storen elkaar niet tijdens een activiteit, we pakken geen spullen af en we doen elkaar geen pijn.' In de open keuken met frisse groene en blauwe deurtjes staat een grote ronde tafel waaraan kinderen en begeleiders hardop dromen over de aanschaf van een Shetland-pony.

Karl van Koppen komt binnenlopen met zijn dochters Louise (8) en Leona (6). Hij is een van de mede-oprichters. ``Ons hele clubje oprichters bestaat uit nuchtere mensen. Eén werkt bij Shell, er zit een consultancy-echtpaar bij en ik ben zelf ondernemer. Dat trok mij echt over de streep toen ik deze mensen ontmoette. Ik wil best werken aan een ideaal maar het moet wel haalbaar zijn.''

Leona en haar vriendje hebben zich inmiddels verkleed. Ze hebben alletwee een jurk aangetrokken, zij een roze en hij een blauwe, en ze dragen vleugeltjes op hun rug. Ze roepen dat de poppenkastvoorstelling gaat beginnen en vertellen het publiek waar het plaats moet nemen. Ze openen de gordijntjes, laten de poppen op en neer springen en kondigen de pauze aan. Dan beginnen ze weer van voor af aan en vermaken zich kostelijk. De grotere kinderen skaten rondjes rond de lege vijver in het voormalige congresrestaurant. Pootje-over, linksom en rechtsom. Een pak koekjes doet de ronde. Uit een andere ruimte klinkt muziek. Een meisje zit op de trampoline voor zich uit te staren. Dat mag ook bij De Ruimte.

Behalve de verschillende ruimtes en materialen, zijn het vooral de begeleiders die diversiteit moeten brengen. Christel vertelt dat ze graag zingt van bladmuziek. Dat doet ze dan ook op school. Kinderen kunnen geïnteresseerd raken in notenschrift en vragen stellen, of niet. Ze gaan eens naar een museum of trekken de natuur in. Een begeleider neemt speksteen mee waar de kinderen vervolgens een week mee in de weer zijn. Of ze gooien het in een hoek en kijken er niet naar om.

Nieuwsgierig

Natuurlijk is het mogelijk dat een Iederwijskind iets niet heeft geleerd dat wel op een reguliere school in het programma zit. Hierop reageert Christel: ``Wat heb je onthouden van de kennis die je op de lagere school hebt geleerd? Hoe erg is het als iemand niets van geschiedenis weet als het hem niets interesseert? De kinderen mogen een cito-toets doen als ze dat willen. En dat moment komt. Dan zijn ze nieuwsgierig naar hun zwakke punten en willen ze daar graag aan gaan werken.''

Ouders betalen per kind 200 euro per maand. Hiervan worden de huur, verwarming en materialen betaald. De onderwijskrachten zijn vrijwilligers die naast hun werk bij De Ruimte een betaalde baan hebben. De ouders zijn regelmatig aanwezig als begeleider (de woorden `juf' of `meester' zijn uit den boze) en een van de ouders gaat binnenkort de zij-instroom pabo doen, betaald door een sponsor. De verf, notariële akte en keuken zijn allemaal giften van welwillende bedrijven.

Koekjes

Louise komt de keuken binnen op zoek naar koekjes. Koen en Martijn hebben ook zin in koekjes. De koekjes zijn op. De kinderen morren. Na een tijdje komt de geur van geroosterd brood en gesmolten kaas uit de keuken. Een paar kinderen zitten rond de keukentafel, voor zich een plankje met een klodder tomatenketchup en een tosti. Het is half twaalf. Ook het eten is niet aan regels gebonden. Gezamenlijk wordt bepaald welk eten in huis komt, iedereen neemt waar hij of zij trek in heeft. En op is op. Christel: ``We willen de kinderen bijbrengen dat ze hun eigen hart moeten volgen. Zolang wij de touwtjes in handen willen houden, zal een kind zich verweren.''

www.iederwijssoest.nl