Klassieke kiekjes

Christie's veilt dinsdag de allereerste foto's van Griekenland, Egypte en Klein-Azië. Stokoude opnamen van klassieke puinhopen uit de oosterse twilight zone.

Zijn naam leest als het etiket van een voornaam wijnhuis: Joseph-Philibert Girault de Prangey. Hij was een groot kenner van de islamitische architectuur, hij tekende en schilderde, en dankzij een nalatenschap van 21 houten kistjes verwerft hij nu de bekendheid die hem bij leven geen moer kon schelen. Liever kuierde hij over zijn exotische landgoed, in de buurt van Langres.

De fotografie werd nog tot de mystiek gerekend toen de rijke Girault de Prangey (1804-1892) met zijn camera aan de slag ging. Eerst in die tuin, later in Parijs en Marseille, en in 1842 trok hij naar zijn grootste liefde: de ruïnes van de klassieke oudheid – in Rome, Athene en verder weg, in Turkije, Egypte, Palestina en Syrië. Het was zeulen in zon en zand met camera's en koperplaten om zoveel mogelijk tempels, poorten, graven en ornamenten vast te leggen, geheugensteuntjes voor de litho's die zijn boek over Arabische monumenten moesten illustreren.

Volgende week dinsdag veilt Christie's in Londen ruim tachtig van de bijna duizend daguerreotypieën van Girault de Prangey, alle gemaakt tussen 1841 en 1844. Hij was gespitst op zuilengangen, minaretten en triomfbogen, maar ging af en toe door knieën voor een cactus of een idyllisch raam. Dat al die opnamen er 160 jaar na dato nog zijn, is wonderbaarlijk, want Girault de Prangey stierf als een vrijgezel zonder enige erfgenaam en dan zijn je spullen overgeleverd aan de goden. Gelukkig waren die zo goed een adellijke buurman te laten zorgdragen voor de 21 keurig geëtiketteerde kistjes met daguerreotypieën.

Deze graaf Charles de Simony schonk hier en daar wat weg en uit nationaal belang eigende ook de Bibliothèque Nationale de France zich een deel toe. Maar op de veiling is nog genoeg te begeren, zoals een panorama van Jeruzalem, het vroegste dat er bestaat, niet omdat Girault de Prangey jacht maakte op primeurs, maar omdat nóg eerdere Oriëntfoto's verloren gingen. Ook de allereerste opnamen van Griekenland, Egypte, Klein-Azië en Syrië worden nu toegeschreven aan de erudiete Girault de Prangey, die graag experimenteerde met formaten en toen al twee opnamen op één plaat wist te krijgen.

Verwacht in Londen geen loepzuivere impressies en Arabische figuranten. Mensen laten zich zelden zien en vaak lijken de beelden bij volle maan genomen. Soms wordt de tint van koffie of fluwelig antraciet opgelicht door een feeëriek blauw, een geval van overbelichting. En de zwarte, soft-focus omlijsting van elke opname suggereert dat de tempels van Baalbek, de hiërogliefen van Karnak, het panorama van Alexandrië en zelfs de stakerige vissershutten bij de Bosporus, alleen heimelijk mochten worden bekeken.

De gaafste afdrukken (18 bij 24 cm) komen voor minimaal 140.000 euro onder de hamer, maar dan bezit je ook een subliem portret van de tempel van Jupiter in Athene. Vager, abstracter én goedkoper (schatting 37.000 euro) is de opname van een puinhoop op de Akropolis waaruit het been van een onthoofd vrouwenbeeld naar voren stapt. De modale verzamelaar rest niets anders dan te bieden op kleinere, en nóg duisterder beelden uit de oosterse twilight zone (1.500-3.000 euro). Of je reist in het volle daglicht gewoon Girault de Prangey achterna om te zien hoe al dat gesteente zich heeft gehandhaafd.

Kijkdagen: 18 mei 14-17 uur, 19 mei 9-20 uur, 20 mei 9-16.30 uur, Christie's, King Street 8, St. James's, Londen. Veiling 20 mei om 18.30 uur.