Jihad-expert zoekt nuances

Wie is Ruud Peters, die als getuige-deskundige optrad voor de verdediging van twaalf vermeende moslimextremisten? Een sympathisant of een neutrale wetenschapper?

Officier van justitie Jo Valente moest maandag, op de eerste zittingsdag van het proces tegen twaalf vermeende moslimterroristen, zijn eigen gal inslikken. De vrijdag ervoor nog, bij het vaststellen van de getuigenlijst, had hij een poging gewaagd om de getuige-deskundige van de verdediging, prof.dr.mr. R. Peters, te kwalificeren als onbetrouwbaar. Volgens Valente had de Amsterdamse bijzonder hoogleraar recht van de islam en het Midden-Oosten, banden met terroristische organisaties. De officier van justitie kondigde aan dat hij tijdens de eerste inhoudelijke zitting in Rotterdam met bewijzen zou komen. Maar toen hij maandag begon uit te wijden over kritiek van Peters op Israël, om aan te tonen dat de getuige partijdig was, snoerde rechter Van Klaveren hem de mond met: ,,Wat heeft Israël met deze zaak te maken?''

Valente had de inbreng van de Amsterdamse hoogleraar in de rechtszaak willen minimaliseren. Hij wist dat Peters zijn eigen getuige, de Franse islamoloog A. Basbous, zou tegenspreken. Beiden was gevraagd een oordeel te geven over documenten die bij de verdachten waren aangetroffen. Basbous noemde het ,,oorlogsdocumenten'' voor de jihad. Peters verklaarde iets anders: ,,Het ging in de documenten die ik heb gelezen alleen om oproepen tot strijd in landen als Afghanistan en Algerije. (...) Het gevonden materiaal heeft niet direct betrekking op de verdachten, behalve dat ze daar zijn aangetroffen.''

Sprak Peters als deskundige of als een sympathisant van de moslims die de boel probeerde te sussen, zoals Valente suggereerde? Het is waar dat Peters ooit actief is geweest voor het Palestina Komité. Vorig jaar nog pleitte hij voor opschorting van de samenwerking van zijn universiteit, de UvA, met Israëlische universiteiten, wegens de slechte behandeling van Palestijnse wetenschappers in Israël. En als Valente op internet had gesurft, had hij de naam Ruud Peters ook kunnen tegenkomen op een lijst met ondertekenaars van een Belgische aanklacht tegen de Israëlische premier Sharon wegens betrokkenheid bij ,,misdaden tegen de menselijkheid'' in Palestijnse vluchtelingenkampen.

,,Zijn verzet tegen de onderdrukking van Palestijnen zegt niets over de betrokkenheid van Peters bij de islam, maar des te meer over zijn gevoel voor rechtvaardigheid'', zegt freelance journalist A. van Amerongen, die bij Peters afstudeerde. ,,Het is onmogelijk om geen kant te kiezen in het Israëlisch-Palestijnse conflict'', zegt Koos van Dam, een oude vriend van Peters die ambassadeur is in Berlijn. ,,Ruud is een echte wetenschapper. Hij geniet groot aanzien in het buitenland.'' Ook de Leidse arabist Leon Buskes is verontwaardigd over de beschuldigingen van Valente. ,,Peters is internationaal een van de gerenommeerde experts op het gebied van islamitisch recht en jihad. Het is zwak van het OM om hem zo te willen beschadigen.'' Ook volgens Maaike van Berkel, die bij Peters is gepromoveerd, is hij een ,,neutrale wetenschapper''. ,,Persoonlijk heeft hij niet zo veel op met de islam, maar hij is er ook niet tegen.''

Een kritischer geluid komt van collega-arabist Hans Jansen, hoogleraar in Utrecht, die tijdens de oorlog in Irak faam verwierf als vaste gast bij Nova. ,,Peters doet vreselijk zijn best om alles wat sommige moslims doen goed te praten. Een honorabele bezigheid, maar geen wetenschappelijke.'' De rivaliteit tussen Jansen en Peters is in wetenschappelijke kringen geen geheim. ,,Hij heeft een boek van mij ongunstig besproken'', verklaart Jansen.

Peters (58) was als tiener al gefascineerd door de oriënt. Hij probeerde zijn naam te schrijven met Arabische letters en trok liftend naar Marokko, Teheran en Damascus. Na de middelbare school koos Peters op aanraden van zijn leraren naast Arabisch voor wat hij noemt het ,,broodvak'' rechten. ,,Rechten was gemakkelijk en je kon er eenvoudig een baan mee krijgen.'' Voor zijn proefschrift onderzocht hij de rol van de jihad in de geschiedenis.

Jansen heeft na dit proefschrift geen letter van Peters meer willen lezen. ,,Hij maakte er een enorme taxatiefout in. Peters beweerde dat de jihad een aflopende zaak was. De ontwikkelingen nadien hebben laten zien dat hij niet weet waar hij het over heeft.'' Onzin, meent Van Dam, die zijn vriend Peters typeert als een van de eerste wetenschappers die de deur van de studeerkamer achter zich dichttrok om te reizen. ,,Hij is niet zo'n wetenschapper die alleen maar in boekwinkels komt, maar iemand die zich juist mengt onder de mensen.''

Als jihad-expert oogst Peters internationale faam en erkenning. In 1995 werd hem gevraagd als getuige-deskundige op te treden voor de verdediging van Omar Abd al-Rahman, een blinde Egyptische sjeik die werd verdacht van het beramen van bomaanslagen in New York. De verdediging had een deskundige nodig die kon verklaren dat `jihad' niet per se gewapende strijd hoeft te betekenen. Peters' optreden ging uiteindelijk niet door, omdat de rechter alleen getuigenverklaringen wilde horen over de feiten en niet over de culturele achtergronden van de verdachte. Valente suggereert nu dat de Amerikaanse rechter Peters weigerde wegens zijn banden met terroristische organisaties.

Een ander optreden voor een buitenlandse rechter ging wel door. Vorig jaar was Peters in Nigeria om voor de Europese Commissie een rapport te schrijven over de invoering van het islamitisch strafrecht in dat land. Tijdens zijn verblijf raakte hij in hoger beroep betrokken bij de verdediging van een vrouw die wegens een onwettige relatie veroordeeld was tot de doodstraf volgens islamitisch strafrecht.

In Nederland trad Peters vorig jaar op in de zaak tegen de Rotterdamse imam El-Moumni, als getuige-deskundige van hetzelfde openbaar ministerie dat nu zijn deskundigheid in twijfel trekt. Peters verklaarde in de rechtbank dat El-Moumni zijn voor homo's discriminerende uitspraken baseerde op de islam. De rechter vond dat aannemelijk en sprak El-Moumni vrij.

Peters gaf in 1998 en 1999 les aan een instituut voor vrouwenstudies in Jemen. ,,Zelfs zwaar gesluierde studentes liepen weg met hem'', vertelt zijn Laila al-Zwaini, islamoloog bij het aan de Leidse universiteit gelieerde instituut ISIM. ,,Ze accepteerden zijn deskundigheid, van een man en ook nog niet-moslim. Dat zegt genoeg over de kwaliteiten van Peters.''