Hollands Dagboek: Jop Ubbens

Als directeur van veilinghuis Christie's in Amsterdam was Jop Ubbens (44) afgelopen week druk met de Gutmann-veiling. Ubbens woont in Bussum, is getrouwd met kunsthistorica Cathinka Huizing en heeft drie kinderen. `Ik wil altijd graag winnen.'

Woensdag 7 mei

Als een dief in de nacht sluip ik al vroeg het huis uit. Om half acht zit ik achter mijn bureau en staar ik naar een lege agenda. De apotheose. Vandaag begint de week rond het Gutmann-project. Ook dit keer leidt mijn vak, het veilen van kunst en antiek, langs twee grote lijnen die samengevat kunnen worden in die ene zinsnede: ,,Met het resultaat telt ook de herinnering.''

Alles staat vandaag in het teken van een forum over restitutie van roofkunst dat wij vanavond organiseren. Tussendoor loopt mijn oude makker Haye van der Heyden binnen die graag advies wil inwinnen van een van onze juwelenexperts. De dag kabbelt voort totdat Otto von der Gablentz, de panelleden en de moderator Maria Henneman arriveren. Anderhalf uur lang een levendig voorgesprek over de van tevoren geformuleerde stellingen. Neem deze: ,,Het zou onmogelijk moeten worden gemaakt dat een bezitter te kwader trouw langs de weg van verjaring eigenaar kan worden. Dat zou in ieder geval moeten gelden als de bezitter een overheidsorgaan is.''

Mijn bijdrage is te verwaarlozen. Ik ren nerveus heen en weer tussen de geluidstechnicus en de beveiligingsmensen. Maar na het schudden van 200 handen valt de spanning volledig van mij af. Otto houdt een gloedvolle inleiding, waarna Maria op professionele wijze de discussie leidt. Het panel wordt gevormd door kunsthandelaar Hans Cramer, NIOD-directeur Hans Blom, ex-burgemeester Ed van Thijn, en Sabine Gimbrère van het ministerie van OC en W en Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Op de discussie zijn particulieren afgekomen, verzamelaars, handelaren, advocaten en vertegenwoordigers van de overheid. Er wordt geconcentreerd geluisterd en er volgen veel kritische vragen. Na afloop ben ik trots op het bedrijf.

Donderdag

Ontbijt met de kinderen. Cathinka en ik rijden naar de basisschool en voeren daar een gesprek met de directeur over onze zoon Wiecher van negen. Ik ben blij dat ik niet in zijn schoenen sta. Het onderwijs in Nederland staat onder zware druk en vooral in gebieden als het Gooi zijn de meeste ouders ook nog eens buitengewoon kritisch en mondig. Op kantoor is er de sfeer van de day after the night before. We lijken in een winning mood. Het is alsof je geluk afdwingt, terwijl je tegelijk weet dat alles relatief is. Toch wil ik altijd graag winnen.

Om twee uur doet de redacteur van Nova haar intrede. Samen met onze persmedewerkster praten wij op informele wijze over de manier waarop de oude mevrouw Lili Gutmann tijdens de kijkdagen en de veiling door de camera gevolgd zal worden. Op grond van `morele argumenten' zijn de objecten die door de nazi's werden geroofd door de regering op voorspraak van de Restitutie-commissie teruggegeven aan de nazaten van de familie Gutmann. De schilderijen en kunstvoorwerpen die tot dan in onder meer het Rijksmuseum waren ondergebracht worden op 13 mei bij Christie's in Amsterdam geveild.

De familie Gutmann bestaat nu nog uit Lili Gutmann, de dochter van Louise en Fritz. Zij woont in Florence. Haar twee neven, Nick en Simon Goodman (zij hebben hun naam veranderd), de zonen van Lili's broer Bernhard, wonen met hun gezinnen in Californië. Ik vind dat Lili Gutmann enigszins beschermd dient te worden. Ofschoon ze zeer kras is en een echte grand old lady, zullen we rekening moeten houden met haar hoge leeftijd.

Vrijdag

De eerste officiële kijkdag van de Gutmann-veiling. Er komen verzamelaars, particulieren en handelaren. Verder een doorsnee kantoordag, veel gesprekken, een paar vergaderingen. Herman Meulendijks, een van onze topexperts en ik halen een mooie deal binnen: veel meubelen en porselein. Alles helpt. Ook hier geldt weer een van de drie D's: death, debt and divorce. Feitelijk komt 80 procent van onze goederen zo binnen.

Op tijd naar huis. Spijkerbroek aan en samen met Cathinka ga ik naar het driejaarlijkse etentje bij Inger, onze ouwe trouwe oppas. Om 22.00 uur thuis. Beetje nakletsen, beetje zappen, beetje slapen.

Zaterdag

Even geen Christie's. Isabelle is jarig en wordt vijf. Wiecher en Cathelijne van zes geven hun cadeautje bij het ontbijt met een kleine speech voor hun jarige zusje. Om half twee is het dan zover. Vijf kleine meisjes spelen blindemannetje, hoelahoepen, lopen een aardappelrace, happen spek en proberen te winnen met zaklopen. Na een klein uurtje knutselen is het alweer voorbij. Isabelle heeft stralend genoten. Ik bel nog even met Christie's. Ruim 200 geïnteresseerden zijn op de kijkdag geweest. Mooi resultaat voor een zonnige zaterdag.

Het heilige uur breekt nu aan: half vijf voetballen. Echte goaltjes op een hobbelig veldje in Bussum. Het zogenaamde pappavoetbal. Wij denken dat we een aardig niveau halen, maar vanaf de kant bekeken is het niet om aan te zien.

's Avonds een etentje bij goede vrienden. Het is de bedoeling dat we met z'n veertienen zullen bespreken hoe we onze vakantie in Zuid-Toscane (met onze 22 kinderen!) gaan doorbrengen. Het is een lawaaiige avond. Er wordt flink gelachen. Het onderwerp Italië wordt nauwelijks aangeroerd. De avond eindigt diep in de nacht met een verhitte discussie rond de stelling `als je nooit scoort, kan je nooit gelukkig zijn'. Het woord `scoren' wordt al snel gedefinieerd als `erkenning'. Ik denk inderdaad dat je altijd iemand wil zijn. Het leven lijkt nu eenmaal op alle niveaus competitief te zijn.

Zondag

Moederdag. Vind ik net als vaderdag, secretaresse-, Valentijnsdag enz. een onzindag. Gestimuleerd door fabrikaten die de kinderen op school vervaardigd hebben ontkomen wij er ook dit jaar niet aan. Douchen. Pak aan. Naar kantoor. De familie Gutmann, Lili, haar twee Italiaanse kleinkinderen, haar neef Nick en zijn vrouw arriveren. Ze vinden de inrichting van de kijkdag schitterend. Gelukkig! Het is altijd prettig te ervaren als een eigenaar tevreden is met het werk dat wij voor ze doen.

Het is toch ongelofelijk dat Lili Gutmann, geboren in 1919, dit alles, de teruggave, de emotie, de veiling, nog kan meemaken.

Er zijn zeer veel belangstellenden voor zowel de Gutmann-veiling alsook voor de kijkdag van de Oude Meesters. De specialisten rennen af en aan om klanten zo goed mogelijk te bedienen met marktadvies en conditierapporten. Ik merk dat ze er zelf ook veel plezier in hebben. De verwachtingen zijn hooggespannen. Ook bij mij. Om vijf uur hebben meer dan 300 bezoekers genoten van de verschillende objecten op de kijkdag. De 24-uurs-economie van Christie's draait echter op volle toeren, want om zes uur komt de Artesia Bank met haar `prospects' voor een privé-rondleiding langs de kunstvoorwerpen van de Gutmann-collectie. Ik heet ze welkom, luister naar de goede voordrachten van Claire over het verhaal achter de Gutmann-collectie en Nicole over de meubelen en ga daarna naar huis. Net op tijd thuis om de kinderen in bed te loodsen.

Maandag

Nog één dag te gaan voor de Gutmann-veiling. De ochtend is vroeg begonnen. Mijn eerste serieuze gesprek heb ik met Guido de Werd, museumdirecteur te Kleef. We spreken af dat Christie's en Haus Museum Koekkoek in oktober iets voor elkaar gaan betekenen rond het 200ste geboortejaar van B.C. Koekkoek. Dit op basis van het door mij zo geliefde `quid quo pro' principe. Lunch met Maarten Jager, kunstjournalist van de Telegraaf, en met een gemeenschappelijke kennis, bij Roberto's in het Hilton. Zij brengt een bosje lelietjes-van-dalen en een potje eigengemaakte jam voor mij mee. Zoet. Anderhalf uur spreken wij over onze gemeenschappelijke passie: Italië, haar cultuur en natuur.

Op de kijkdag loop ik Jan Meulendijks tegen het lijf. Hij oppert iets te willen doen met Christie's en jonge operasterren. Net als hij ben ik altijd voor een karretje te spannen als het om creativiteit gaat. De boardroom in, daar wordt mijn advies gevraagd hoe een collectie Art Nouveau het beste kan worden aangeboden. Wij besluiten de klant aan te raden, gezien het belang en de waarde van deze kleine maar bijzonder fijne verzameling, te kiezen voor een aparte sectie in de reguliere Art Nouveau- en Deco-veiling. Wordt vervolgd. De schriftelijke biedingen voor de Gutmann-veiling komen gestaag binnen. Interessant zijn ook de telefoonlijnen die voor bepaalde kavels worden gereserveerd. De verwachtingen raken steeds hoger gespannen. Het uur van de waarheid nadert. Nog even en een historisch hoofdstuk is afgesloten.

De avond valt. Om zeven uur dineren de familie Gutmann (12 personen) en achttien Christie's-collega's in de kleine veilingzaal aan een prachtig gedekte tafel. In mijn openingsspeech probeer ik uitdrukking te geven aan de bewondering voor de familie en aan de vreugde en eer dat zij voor Christie's hebben gekozen. Nick Goodman (sic!), de decisionmaker van de familie neemt het woord. Hij complimenteert ons en is vol vertrouwen op een goede afloop. Het diner eindigt om 22.00 uur. Als laatste verlaat Lili G. de veilingzaal, nadat ze enigszins geëmotioneerd een wellicht laatste blik op de schilderijen en objecten werpt die ooit haar ouderlijk huis sierden. Met weemoedige gedachten stap ik in de auto en rij naar Bussum. Cathinka is gelukkig nog wakker.

Dinsdag

D-Day. De ochtend wordt volledig in beslag genomen door de laatste onderhandelingen met Nick en Simon Goodman. We nemen de veiling kavel voor kavel door. Het zijn echte Amerikanen. In een mum van tijd is onze deftige boardroom omgebouwd tot een soort cockpit van een wide-body. Gewapend met state-of-the-art technologie, waarop allerlei spreadsheets en schema's om dollars in euro's om te zetten, zetten zij zichzelf constant op de verkeerde voet. In een ongedwongen sfeer komen wij uiteindelijk tot een voor beide partijen comfortabel uitgangspunt. Niets staat ons meer in de weg om een succesvolle veiling te draaien. Om de spanning in bedwang te houden zoek ik de rust van de anonieme drukte op. Ik eet een tosti in een café. Het laatste uur voor de veiling breng ik door in ons bid-office. In opperste concentratie blader ik door het veilingboek. Om vier uur is het zover. Ik beklim het rostrum en krijg een let's rock and roll-gevoel. Showtime. Ik overzie een propvolle zaal. Als veilingmeester verkeer ik in een roes met maar één doel voor ogen: de veiling een ongekend succes te laten worden. Het begin is al goed. Het eerste object gaat zes keer over de kop. Het zet de toon. In perfecte cadans ritmeert de veiling zich naar een zinderende finale. Tegelijkertijd valt mijn blik regelmatig op de glunderende gezichten van de familie Gutmann. Na bijna twee dynamische uren en 73 lotnummers is het voorbij. De veiling heeft meer dan twee keer zoveel opgebracht als verwacht! Uitgeput neem ik de felicitaties in ontvangst. Langzaam loopt de zaal leeg. Christie's heeft als team een wereldprestatie neergezet. Ik besef dat euforie slechts een momentopname is. Morgen staat de volgende veiling alweer op het programma. De zeventiende-eeuwse schilderijen gaan onder de hamer. Minstens zo belangrijk.

Woensdag 14 mei

De laatste dag. Wederom vroeg op. De eerste e-mail die ik lees is van een totale onbekende die mij op Radio 1 had gehoord. Hij gaf mij inzage in zijn onderzoek naar de genealogie van de familie Ubbens. Opvallend zijn de merkwaardige voornamen die mijn voorouders gebruikten. Vervolgens ontvang ik een brief met een klacht. De schrijver beklaagt zich over mijn ongepoetste schoenen, maar vooral over mijn voorliefde voor rode sokken. Ik antwoord beleefd dat ik vaak ook lila, fuchsia en paarse sokken draag.

Het leven beweegt zich tussen vreugde en verdriet. Eerst het euforische gevoel over het fantastische resultaat van de Gutmann-veiling, vervolgens word je helaas een belangrijke collectie niet gegund en ten slotte brengt een aantal schilderijen in de Oude Meester-veiling van vandaag een astronomisch bedrag op. Het kan verkeren. Paul Knolle, mijn oude docent kunstgeschiedenis in Utrecht en nu directeur van het Rijksmuseum Twente, koopt op de veiling voor het museum voor 65.000 euro een prachtig 18de-eeuws schilderij van Adriaan de Lelie.

Dan neem ik afscheid van de familie Gutmann. Ik beloof Lili op te zoeken in Florence. Nick en Simon reizen af naar Californië. Ik zal ze terug zien bij de verkoop van de nog te veilen zilveren topstukken in Londen op 11 juni.

René Verhoogt, directeur Rode Kruis Amsterdam, aan de telefoon. Ik kan hem vertellen dat Arno Verkade, hoofd Moderne Kunst, bereid is wat veilbare en aantrekkelijke spullen bij elkaar te sprokkelen. Dit alles voor het goede doel, een gala in oktober. Gaat de economie wel zo slecht? De veilingen lopen extreem goed en het Rode Kruis heeft al 20 tafels à 5.000 euro verkocht.

Ik besluit dat donderdag mijn laatste werkdag van de week zal zijn. Het is toch fascinerend om te zien dat wat begon als een idee middels ervaren teamwork tot een gigantisch succesvol project is geworden. `Maar al het voortreffelijke is even moeilijk als zeldzaam.'