Het moet schitteren en vibreren

Dinsdag 20 mei houdt NRC Handelsblad in de oude vergaderzaal van de Tweede Kamer een debatwedstrijd onder nieuwe Kamerleden: het Parlementair Debattoernooi, met als inzet de Cicero-prijs. De wedstrijd is toegankelijk voor lezers, maar het aantal plaatsen is beperkt. Ter gelegenheid van deze serie korte debatten vroeg de redactie Opinie aan Willem Witteveen, auteur van het boek De retoriek in het recht, naar de stand van de politieke retoriek. Een aantal grootmeesters op dit gebied is uitgenodigd om, op schrift, een proeve van bekwaamheid te laten zien Femke Halsema en Hans Hillen zijn op deze uitnodiging ingegaan.

Op papier debatteren. Jammer dat NRC Handelsblad een krant is, want debatteren doe je juist niet op papier. Debatteren is veel meer dan het zorgvuldig geformuleerd uitwisselen van feiten en opvattingen.

Dat laatste gebeurt in schriftelijke stukken, en veel zogenaamde debatten in de Tweede Kamer bestaan inderdaad uit het haast eindeloos voorlezen van geschreven tekst.

Maar werkelijk debatteren voegt warmte, kruiden en saus toe aan de droge hutspot van informatie.

De warmte van de bezieling, de kruiden van het taalgebruik en de saus van de verbeelding en de humor.

Het is sport. Hoe heerlijk is het om, dansend als ooit Cassius Clay in de ring, uit te delen, te ontwijken en je tegenstander te ontregelen. Zonder helpers, zonder hulpmiddelen. Alleen jij en zij.

Wél met publiek natuurlijk. Een debat kan niet zonder toeschouwers. Zij krijgen het spektakel. Zij moeten een winnaar hebben, of in ieder geval een favoriet.

Het zo verdiende prestige geeft vleugels aan je gelijk, en een startbonus bij een volgende keer. Elkaar overtuig je niet.

Maar dat doe je in schriftelijke stukken ook niet. Trouwens, sinds wanneer is het doel bereikt als we allemaal hetzelfde vinden?

De kunst is te winnen ondanks de uitéénlopende meningen, die blijven en die de spelers kleur geven op het shirt. Het aureool van een triomf versterkt je positie op die voortdurende markt van standpunten en afspraken. Als je het echt goed doet, verdien je uiteindelijk al punten bij je binnenkomst.

Je argumenten en zinswendingen zijn wapen en verdediging tegelijk. Je treft ermee, of weert ermee af. Omdat jij sterker bent, of omdat de ander een gat laat vallen.

Snel moet je zijn, razendsnel en vindingrijk. Bezig met het onderwerp, maar ook ontspannen en op afstand ervan.

Want niets mag je hinderen, zeker geen komma's en punten. Veel is te veel en weinig is niets, en wat maakt het dan uit of het 30 was of 17,829? Het gaat om contrasten, om kleuren om impressies.

De Handelingen geven een letterlijk verslag van de debatten. Omdat in de Tweede Kamer meestal schriftelijke stukken worden voorgelezen, zijn de Handelingen schriftelijke stukken met een nietje er door heen. De letter regeert. Wat jammer dat er geen beeldhandelingen zijn. Dat zou aansporen tot werkelijke debatten.

De schittering in de ogen, het vibrato van de stem of de feilloos getimede interruptie zeggen vaak meer dan honderd uitstekend geredigeerde zinnen. Dan regeert de geest, en is de letter wat de letter behoort te zijn: instrument en dienaar.

Hans Hillen is oud-lid van de Tweede kamer voor het CDA.