Eerst hiv en nu verdreven door sars

De bestrijding van sars heeft in China politieke prioriteit gekregen. Hiv-patiënten moeten wijken en moeten zich maar zien te redden.

,,Het was een heel vreemde dag, ik weet nog steeds niet wat er toen precies is gebeurd'', zegt de Spaanse kunstenaar José Abad, die in het You An-ziekenhuis in Peking les in schilderen en kalligrafie geeft aan boeren die door bloedtransfusie met het hiv-virus zijn besmet. Of liever gezegd: hij gaf les, want op een dag in maart zijn al zijn leerlingen van het ene moment op het andere uit het ziekenhuis gezet. Zij moesten plaats maken voor patiënten met een hogere politieke prioriteit: Pekinezen die lijden aan de besmettelijke longziekte sars.

,,Op 20 maart kwam er opeens een busje voorrijden, en daarmee zijn al onze leerlingen hals over kop teruggebracht naar hun dorp in de provincie.'' Het stond die dag zwart van de politie in en rond het ziekenhuis. José Abad en zijn collega Diana Valarezo, met wie hij de lessen geeft, mochten nog maar ternauwernood naar binnen.

,,Niemand wilde ons vertellen wat er aan de hand was, maar later begrepen we dat het met sars te maken had. Ze hadden waarschijlijk net die dag hun eerste patiënten binnengekregen'', zegt Diana, die vertelt hoe ze zich met José in het leslokaal verschanste totdat de politie na uren weer was vertrokken.

,,We gaven er sinds december vorig jaar les. Het was heel interessant om te doen, want die mensen waren totaal niet gewend om over hun besmetting met hiv te spreken. Door te schrijven en te schilderen kregen ze opeens een middel in handen om iets van hun gevoelens te tonen'', zegt José.

De leerlingen waren aanvankelijk heel aarzelend en bang iets op papier te zetten. Zelfs het schrijven van hun eigen naam was al een hele stap. Sommigen bleken helemaal niet te kunnen schrijven, anderen waren bang voor stigmatisering: als hun naam bekend werd, zou misschien ook bekend worden dat ze seropositief waren.

,,We hebben de eerste groep van 15 leerlingen aan het begin van de lessen meegenomen naar een tentoonstelling van onze stichting, La Casa, over aids in China. Ze waren nog nooit in een `museum' geweest, en ze waren door het dolle heen dat ze zomaar een uitstapje in Peking konden maken'', aldus José.

De leerlingen waren arme boeren, afkomstig uit de centraal-Chinese provincie Henan. Daar raakten in de jaren negentig hele dorpen besmet met hiv, toen bloedbanken bloed van de boeren kochten om er bloedplasma aan te onttrekken. Wat er overbleef van het bloed werd aangelengd met een zoutoplossing. Dat mengsel werd terug ingebracht bij de bloeddonoren. De bedoeling was dat ze zo snel weer op krachten zouden komen om nieuwe bloeddonaties mogelijk te maken. Daarbij werd er alleen niet op gelet wie precies welk bloed terugkreeg, en zo raakten velen ongemerkt besmet.

Het schandaal rond de bloedbanken kwam pas jaren later naar buiten: de besmettingen werden net als die met sars aanvankelijk domweg ontkend door de Chinese overheid, en de waarheid kwam pas aan het licht toen een gewetensvolle arts de moed had het schandaal aan de grote klok te hangen. De internationale pers bracht de berichten naar buiten, en pas daarna is de Chinese overheid schoorvoetend meer openheid gaan betrachten in de berichtgeving over de ziekte.

Duurde het met aids jaren voordat de overheid toegaf dat de ziekte in China een ernstig en groeiend probleem vormt, de sars-epidemie werd `al' binnen een halfjaar na de eerste ziektegevallen in China door de hoogste regeringsleiders als `ernstig' onderkend. Sceptici stellen dat dit niet komt doordat de ziekte voor China een ernstiger probleem vormt, en ook niet doordat de Chinese overheid inmiddels wezenlijk opener zou zijn geworden. Zij menen dat het vooral komt doordat de internationale dreiging die er van sars uitgaat veel groter is. Als China niets onderneemt, dan raakt het imago van het land zwaar aangetast, dan blijven ook de buitenlanders weg, en dat zou desastreuze gevolgen kunnen hebben voor de Chinese economie.

Voor China's minimaal één miljoen seropositieven lijkt dat op de korte termijn een negatieve ontwikkeling. ,,Er staat een groot aidscongres gepland voor dit najaar in Peking, maar we weten niet of het nog doorgaat. Alles staat nu in het teken van sars, en aids lijkt voorlopig vergeten'', zegt Diana.

La Casa, de organisatie die de lessen in het ziekenhuis organiseert met geld van de Amerikaanse Ford Foundation, hoopt tijdens de conferentie posters, ansichtkaarten, vliegers en waaiers te verkopen met daarop het werk van de met hiv besmette parienten uit Henan.

José en Diana mochten het ziekenhuis begin april nog een keer betreden om in grote haast het werk van hun leerlingen bijeen te rapen. ,,Toen was de hele begane grond al ingericht voor sars-patiënten. Alles zat in plastic verpakt, en de meeste personeelsleden liepen al in beschermende kleding. Ons werd nog steeds niets verteld. Wij zijn zonder enige bescherming het ziekenhuis in gegaan. Nou ja, gelukkig zijn we niet ziek geworden'', lacht José.

De groepen patiënten uit Henan verbleven telkens een maand in het ziekenhuis. Ze kregen daar experimentele Chinese kruidenmengsels toegediend. Nu is dat afgelopen, en opnieuw moeten zij zelf maar zien hoe ze zich zonder veel geld of hulp staande weten te houden op het arme platteland.