Duistere getuigenis over mensensmokkel

Volgende week vrijdag begint het proces tegen Sister P. Zij wordt ervan verdacht dat ze op de achtergrond de leidende crimineel was in de Dover-zaak, waarbij ruim twee jaar geleden 58 mensen in een container de verstikkingsdood vonden. Justitie vermoedt dat de Rotterdamse Sister P. jarenlang grootschalige smokkeloperaties heeft geleid. Zij zou het monopolie hebben gehad op de route Rotterdam-Londen.

Of ze veroordeeld wordt staat allerminst vast. Onder kenners wordt het hoogst aannemelijk geacht dat het openbaar ministerie met haar de belangrijkste `slangenkop' (Chinese mensensmokkelaar) van het laatste decennium vervolgt. Maar er is twijfel mogelijk over de wijze waarop het bewijs tegen de vrouw is verzameld, en of de rechter hierover correct is voorgelicht.

Een van de complicaties in het onderzoek was dat vrijwel geen Chinees een verklaring ten laste van Sister P. durfde af te leggen. De Chinese gemeenschap is gesloten, men lapt er elkaar niet gauw bij. In het verleden zouden slangenkoppen opdracht hebben gegeven tot extreme martelingen: het strafdossier van Sister P. bevat op dat punt gruwelijke details.

Tegen die achtergrond is het bijzonder dat het documentairemaakster Saskia van Schaik van de VPRO is gelukt twee Chinese gesmokkelden voor de camera te laten praten over hun ervaringen. Enig verband met Sister P. wordt overigens niet gelegd. Wel bevat het relaas het soort beklemmende details dat bekend werd uit eerdere (anonieme) verklaringen van gesmokkelden. Tijdens hun smokkelreis zijn ze als vee behandeld. Eenmaal aangekomen werden ze financieel uitgekleed. En nu ze weten hoe West-Europa werkelijk is willen ze terug. Maar ze kunnen niet. Thuis in China hebben ze grote schulden aan de slangenkoppen die ze nooit kunnen voldoen. Een droevig verhaal.

De film beperkt zich tot de lezing van de gesmokkelden, die openlijk de slangenkoppen beklagen. Een sollicitatie naar de martelkamer. Het roept de vraag op wat deze mensen bezielt. Is het naïviteit – dezelfde naïviteit waarmee ze de koningin per brief smeken of ze in Nederland mogen blijven? Zijn ze gevallen voor het geld van de maakster – waarmee ze telefoonkaarten kunnen kopen? Zijn ze zo ten einde raad dat ze gevaar voor eigen leven accepteren?

Uit de VS zijn voorbeelden bekend van slangenkoppen die zichzelf een dekmantel verschaften door larmoyante verhalen over hun slachtofferschap te vertellen. Niet gezegd is dat dit hier aan de hand is, daar is geen aanwijzing voor. Maar de filmmaker die een dergelijk verhaal zonder context vertelt, en zonder belangstelling voor de repercussies, roept automatisch op dat je gekke dingen gaat denken.

Dokwerk: Het Slangenspoor. Ned.3, 22.40-23.25u.