De onbekende rentekampioenen

De aandelenmarkt zit in het slop en sparen is weer `in'. Sinds de jaren negentig kan de spaarder ook terecht bij de Turkse banken die zich in Nederland hebben gevestigd. Hun opvallendste kenmerk: de hoge rentepercentages waarmee ze de meeste Nederlandse banken verslaan.

Het statige pand aan de Amsterdamse gracht was eens eigendom van ABN Amro, maar nu biedt het onderdak aan het hoofdkantoor van de Turkse bank Garantibank International NV. Erg `Turks' doet het zeer moderne grachtenpand niet aan en de Turkse taal klinkt ook niet door de gangen. ,,De voertaal hier is Engels'', aldus algemeen directeur Marc Padberg, boven wiens bureau een portret hangt van koningin Beatrix en prins Claus.

Padberg wordt er wel eens moe van om altijd een Turkse bank genoemd te worden. ,,We zijn hier al zo lang en zien onszelf als een internationale bank met een sterk Turkse connectie'', zegt Padberg. De Garantibank NV, sinds 1990 in het bezit van de bankvergunning van De Nederlandsche Bank, heeft ook kantoren in Duitsland en Roemenië en kan volgens Padberg onafhankelijk werken van het moederconcern in Turkije. Maar de gehele raad van commissarissen bestaat wel degelijk uit Turken, benoemd door de enige aandeelhouder: Türkiye Garanti Bankasi AS.

Het opvallendste kenmerk van de Turkse banken in Nederland was, en is, de hoge rente op spaarrekeningen en spaardeposito's. De Nederlandse grootbanken bieden momenteel ook hoge percentages, maar de top tien van spaarrekeningen met de hoogste rente wordt nog altijd gedomineerd door Turkse banken.

Garantibank was de eerste Turkse bank die zich in Nederland vestigde. Niet om de Turkse Nederlanders als klant te krijgen, maar omdat de Turkse moeder een bank wilde oprichten binnen de Europese Unie. ,,Het merendeel van onze klanten bestaat uit autochtone Nederlanders'', zegt Eric Schröder, directeur van de afdeling Retail Banking van Garantibank.

Garantibank begon in 1994 met het aanbieden van spaarrekeningen met rentepercentages die ver boven die van andere banken lagen. Het borduurde daarmee voort op de Roparco en Spaarbeleg acties die in de jaren tachtig en begin jaren negentig de knuppel in het spaarrente-hoenderhok hadden gegooid.

Een groot aantal Turkse banken volgde de Garantibank naar Nederland en begonnen ook met hoge renterekeningen. De Finansbank, Akbank, DHB Bank, Yapi Kredi Bank, Disbank en Koçbank zijn niet direct namen die de meeste Nederlanders zullen herkennen. De Turkse banken hebben geen kantorennetwerk en adverteren niet in de media. De naamsbekendheid is dus laag. Toch bankieren tienduizenden mensen bij deze banken. De Garantibank heeft zo'n 75.000 klanten en de Finansbank, heeft, aldus hoofd Consumer Banking Gerard Bakker, 50.000 klanten, waarvan 98 procent uit Nederlanders bestaat die geen Turkse achtergrond hebben. De Finansbank opereert volledig onafhankelijk, aldus Bakker en heeft vestigingen in onder meer Duitsland. De bank is in handen van de Turkse Finansbank. Deze heeft een meerderheidsbelang via de Nederlandse holdingsmaatschappij Finans International Holding NV.

De klanten komen naar de banken via mond-tot-mond reclame, internetsites en de top-tien staatjes van de beste rentespaarrekeningen die in kranten en tijdschriften worden gepubliceerd. ,,Wij geven geen geld uit aan advertenties, en dat is een reden waarom wij zo'n hoge rente kunnen bieden'', vertelt Bakker. ,,Onze rente is ons marketing-instrument'', aldus Schröder. ,,Je kunt niet èn hoge marketingkosten hebben èn een hoge rente, dat breekt je uiteindelijk op. Verder hoeven de Nederlandse dochterondernemingen van de Turkse banken geen kostbaar kantorennetwerk te onderhouden en hebben ze veelal maar een beperkt aantal producten die via callcenters of het internet worden verkocht. Garantibank NV bijvoorbeeld had eind 2002 slechts 229 employees, waarvan 140 in Nederland.

Op diverse websites – onder meer independer.nl en via pagina.nl – is in één oogopslag te zien welke banken de hoogste rentes aanbieden. ,,Deze top-tienen zijn belangrijk, de klanten worden steeds prijsbewuster en kijken ernaar'', aldus Bakker, die zegt de concurrentie goed in de gaten te houden waar het gaat om rentepercentages. ,,Er is ons veel aan gelegen om in de top tien te blijven.''

Tot enkele jaren geleden kwamen er in die lijstjes vrijwel geen Nederlandse banken voor, maar dat is inmiddels veranderd. De grootbanken proberen actief spaarders te trekken met speciale acties en hoge rentes via internet spaarrekeningen, een relatief nieuw product. De acties lopen meestal maar gedurende een bepaalde periode, waarna het rentepercentage weer daalt.

De entree van de grootbanken op de markt van de hoge rentes was volgens Padberg en Schröder niet zozeer ingegeven om de Turkse banken te beconcurreren, maar om particulieren meer via het internet te laten bankieren waardoor de bank veel minder kosten heeft. ,,Wij zijn heel klein vergeleken met de grootbanken, die hebben nog altijd 90 tot 95 procent van het spaargeld. Die zien ons niet als een gevaar'', zegt Padberg.

Wel speelt mee dat er begin dit jaar zo'n 6 miljard euro vrijkwam doordat mensen opeens over hun spaarloon konden beschikken, geld dat alle banken graag naar zich toe wilden trekken. Het totaal aan spaargeld dat de banken in bewaring hebben, ligt rond de 170 miljard euro.

Hoewel de Turkse banken tot de toppers blijven behoren waar het de hoge rente betreft, op het gebied van spaarrekeningen en zeker voor spaardeposito's, heeft dit niet geleid tot een massale toeloop van klanten. ,,Een heel groot gedeelte van het spaargeld staat nog steeds op rekeningen met een lage rente. Je zou denken dat heel Nederland naar de hoogste renterekening zou gaan, maar kennelijk vinden Nederlanders de spaarrente minder belangrijk dan de leenrente'', zegt Schröder. ,,Bij de leenrente valt men namelijk al over eentiende procentpunt''.

Volgens Bakker van de Finansbank heeft een groot gedeelte van de Nederlanders moeite met het wisselen van bank en is de consument loyaal, ondanks het feit dat men steeds prijsbewuster wordt. ,,Het wisselen van spaarrekening is heel makkelijk, zeker met een internetrekening. Als mensen dat niet doen is er wellicht geen interesse, of men wil het eenvoudig niet of men weet niet dat de rente elders hoger is.''

Geen van beide bankdirecteuren denkt dat de Turkse achtergrond van de banken een reden is voor Nederlanders om er hun spaargeld niet naar toe te brengen. Reden voor angst is er immers niet, zeggen beiden, aangezien de Turkse banken in Nederland een vergunning hebben van De Nederlandsche Bank en onder toezicht staan van de centrale bank, die garant staat voor een deel van de leningen. Iedere consument heeft zo een automatische verzekering van 20.000 euro. ,,Dat houdt in dat een echtpaar voor 40.000 euro aan spaargeld is verzekerd'', aldus Bakker.

De Finansbank ziet dan ook nog wel groeimogelijkheden. De bank heeft nu een marktaandeel van 1 procent van de spaarsector, en wil dat de komende drie tot vijf jaar uitbouwen naar ,,een paar procent''. Ter vergelijking: de grootbanken hebben een marktaandeel van 10 tot 15 procent per bank.

De Garantibank heeft geen groeidoelstelling. ,,We hebben momenteel geen plannen om geografisch uit te breiden en vinden onze huidige omvang goed'', aldus Padberg.

De grote toeloop van Nederlanders naar Turkse banken mag dan uitblijven, het omgekeerde gebeurt ook niet. Zelfs niet nu de Nederlandse banken stunten met speciale aanbiedingen via de internetspaarrekeningen. En dat zal ook niet gebeuren, denken zowel de manager van de Finansbank als de Garantibank. ,,Op de lange termijn zullen de Nederlandse banken de spaarrente weer laten dalen'', verwacht Padberg. ,,Het volume is kritisch. Rente over niets kost je ook niets. Maar als je veel geld in bewaring hebt, dan heb je een enorme rentelast.''