Zullen de Slowaken wel gaan stemmen?

Dit weekeinde stemmen de Slowaken over toetreding tot de EU. Áls ze naar de stembus gaan.

Het heeft iets van een fata morgana: de onmiskenbare gestalte van Vladimír Meciar, minzaam onder het schaarse publiek met een Europees vlaggetje in de hand. Beleefd geeft de ex-sterke man van de Slowaakse politiek antwoord op vragen van journalisten die hij een jaar geleden nog uitschold en letterlijk om de oren sloeg. ,,Ja natuurlijk ga ik vóór het referendum stemmen. Mijn partij en ik zijn altijd voor Europese integratie geweest!''

Aan de vooravond van het referendum over toetreding tot de Europese Unie is alles pais en vree in de Slowaakse politiek. Oud-premier en president Meciar genoeglijk naast oud-president Michal Kovac. Even wordt vergeten dat de mannen van Meciar ooit de zoon van Kovac ontvoerden, vol lieten lopen met whisky en afleverden bij een politiebureau in Oostenrijk.

Op het laatste moment wordt alles en iedereen uit de kast gehaald om de Slowaken naar de stembus te bewegen. De centrum-rechtse regering van Mikulaš Dzurinda is toch nog zenuwachtig geworden of de vereiste 50 procent opkomst wel gehaald wordt.

Dat de Slowaken graag bij Europa willen horen lijdt geen twijfel. Minstens 75 procent is uitgesproken voor. Nauwelijks 10 procent is tegen. Maar de opkomst is een probleem. De referenda over toetreding zijn niet erg sexy. In Hongarije is maar 47 procent komen stemmen. In Litouwen werd het een beetje meer nadat de bisschoppen aan de bel trokken, de kiezers toestemming kregen om per brief te stemmen en de stembussen twee dagen openbleven.

In Slowakije komt daar nog bij dat het land slechte ervaringen heeft met referenda. Sinds de onafhankelijkheid in 1993 heeft het land minstens vier referenda gehouden. Ze mislukten allemaal omdat de opkomst te laag was.

Toch vond Pál Csáky, minister voor Europese Integratie, het aanvankelijk niet nodig om flink uit te pakken. De mensen zouden toch wel komen stemmen, dacht hij. Eind april begon de campagne eindelijk op gang te komen. Het duurde eindeloos voor de eerste aanplakbiljetten en televisiespots te zien waren. In grote delen van het land weten ze nog steeds niet dat er dit weekeinde een historisch referendum wordt gehouden.

Een slecht geregisseerd muziekoptreden in de binnenstad van Bratislava moet de verloren tijd goedmaken. Op een groot leeg plein springen Hongaarse dansers rond, strijken Slowaakse zigeuners langs violen en bassen, blaast een Poolse bergbewoner op een soort waldhoorn terwijl een Poolse zangeres onaangename jazzklanken uitstoot. Het nieuwe Europa presenteert zich. Maar het publiek blijft weg. Een paar bejaarden die toch niets te doen hebben, slaan de optredens met verbazing gade. ,,Die gitaar heeft kortsluiting'' stelt een oude man en draait nog maar eens wat aan zijn fraaie, grijze snor.

Het toonaangevende dagblad SME schrijft al weken lang snierende commentaren over de lakse campagne. ,,De regering Dzurinda is lui en heeft domweg geen geld over voor de campagne'', zegt hoofdredacteur Martin Šimecka. ,,Het zou een schande zijn voor het land als de drempel van 50 procent niet wordt gehaald''. Maar verwonderen zou het hem niet. Er is geen enkel debat geweest over de voor- en nadelen van toetreding. Iedereen is gewoon voor, zegt Šimecka. ,,Bovendien is er geen man over boord als de drempel niet gehaald wordt. Dan wordt de toetreding een kwestie van het Slowaakse parlement en daar is geen enkele tegenstem te vinden.''

De Slowaken hebben het gevoel dat ze genoeg gedaan hebben voor hun terugkeer in Europa, legt Šimecka uit. In de tweede helft van de jaren negentig verloor Slowakije onder Vladimir Meciar de aansluiting bij Europa. Meciar zette de geheime dienst in om zijn politieke tegenstanders uit te schakelen, verlamde het parlement en ging zijn eigen gang. Brussel weigerde te onderhandelen met het Slowakije van Meciar. Šimecka: ,,Dat is ons grote trauma geweest. Wij hebben voor Europa gekozen door in 1998 en 2002 op Dzurinda te stemmen. De tijd van de grote politieke strijd is voorbij. Politiek-emotioneel zijn we uitgeput.''

Op de Europese missie in Bratislava zijn ze daar niet gelukkig mee. Bratislava moet zich zelf wel een beetje verkopen, vindt EU-vertegenwoordiger Onno Simons. ,,Slowakije heeft toch al met een imagoprobleem te kampen in Europa''. Hij denkt dat veel mensen Slowakije nog altijd zien als het land van de autocratische Meciar en de achtergestelde zigeuners. ,,Slowakije zou er baat bij hebben om met een actievere campagne dit beeld te veranderen''.