Wroclaw en de wereld

POLEN, dat is het oude Europa. Met die woorden redresseert de Poolse president Aleksander Kwasniewski in een recent vraagesprek met het Duitse weekblad Der Spiegel de uitlatingen van de Amerikaanse minister van Defensie, Donald Rumsfeld. Die zei in januari dat Frankrijk en Duitsland met hun weerzin tegen een oorlog in Irak `het oude Europa' vertegenwoordigen en dat de VS hun hoop hebben gevestigd op de toetredende lidstaten in het oosten, `het nieuwe Europa'. Rumsfeld doelde onder andere op Polen, dat de VS in de Irak-crisis in woord en daad heeft gesteund. Het land wordt daar nu door Washington voor beloond. Het zal zeker wederopbouwcontracten krijgen, financiële pepmiddelen die de zwakke Poolse economie een impuls moeten geven. Diplomatiek incasseert Polen aan twee kanten. Het mag zich verheugen in de attentie van zowel de VS als van Frankrijk en Duitsland, de Europese grootmachten die op zoek zijn naar een nieuwe inhoud voor de verpeste transatlantische relatie.

De politieke leiders van deze twee landen, Jacques Chirac en Gerhard Schröder, waren vorige week bij Kwasniewski op bezoek. Het schijnt een succes te zijn geweest. De drie zullen elkaar in de toekomst raadplegen over de ontwikkeling van buitenlands beleid, veiligheid en defensie. Wat die thema's ook waard zijn – in Europees verband in elk geval niet veel – Polen is vanaf nu geaccepteerd als prominent lid van de internationale gemeenschap. Het telt mee door zijn opstelling inzake Irak; Polen wordt in de Europese Unie een politieke factor van belang door zijn inwonertal van 38 miljoen; het is een nieuwe markt voor ondernemingen. Door Polen schuift het centrum van de EU en dat van de NAVO-lidstaten in Europa naar het oosten op. Maar Polen neemt afstand van een indeling in een oud en nieuw Europa. Het land wil, als we president Kwasniewksi mogen geloven, de transatlantische betrekkingen in volle glorie herstellen. Polen is duizend jaar Europa, maar Polen is ook het land vanwaar tallozen naar de nieuwe wereld trokken. Hun nazaten aan beide kanten van de oceaan koesteren die bloedband. Niet voor niets wijst Kwasniewski erop dat na Warschau de grootste concentratie Polen in de staat New York woont.

NA DE BRAVADE van Chirac en Schöder over Irak, gevolgd door het soort `pragmatisme' dat in dergelijke gevallen zo kenmerkend is in de internationale politiek, is de Poolse roep om transatlantische verzoening een verademing. De politieke averij door de oorlog in Irak zal des te sneller hersteld worden als wordt erkend dat Europa niet zonder Amerika kan, en omgekeerd. De suggestie dat Polen in dit helingsproces een bemiddelende rol kan spelen is interessant genoeg om in de praktijk te beproeven. Al was het maar omdat een goede Duits-Amerikaanse band de Poolse veiligheid bevordert, zoals Kwasniewski met recht in het Spiegel-interview opmerkt. Voor Duitsland zou het sowieso een zegen zijn als het weer op normale toonhoogte met de VS kan communiceren. Wie dat tot stand brengt, verdient eremetaal.

Voor optimisme is het te vroeg. Sommige EU-landen vallen bij het minste of geringste terug in hun reflex van `nationaalstatelijk egoïsme', zoals de Poolse president het noemt. Maar vanuit het eeuwenoude Wroclaw – het vroegere Breslau, plaats van handeling van de recente Pools-Duits-Franse top – lopen draden naar een gemeenschappelijk verleden. Als de oude en de nieuwe wereld elkaar érgens kunnen hervinden, dan is het daar.