`Nederland is land van uitstelmoeders'

Voor het CDA, de grootste partij die nu gaat regeren, is het gezin nog altijd de hoeksteen van de samenleving. ,,Het gezin is de plaats waar liefde wordt gegeven en waarden worden overgebracht'', zegt Tweede-Kamerlid Kathleen Ferrier. Tegelijkertijd kampen mensen met kinderen met een voortdurend gebrek aan geld en tijd, zodat de gezinsvorming onder druk is komen te staan.

Nederland is namelijk het land van de `uitstelmoeders' geworden. Echtparen stellen het krijgen van een kind vaker uit, vaak tot een leeftijd waarop hun vruchtbaarheid aanzienlijk is afgenomen. Dat geldt vooral de hogeropgeleiden, van wie 65 procent kinderen uitstelt – en minder voor de laagopgeleiden van wie nog geen 20 procent dat doet. ,,En van uitstel komt vaak afstel'', zegt onderzoekster Erna Hooghiemstra van de Nederlandse Gezinsraad.

En hoe minder kinderen, hoe groter straks de problemen van de vergrijzing. Toch voert Nederland geen beleid om de geboorte van kinderen te bevorderen. Dat komt een beetje doordat het aantal geboorten in Nederland later is gaan dalen dan in bijvoorbeeld Frankrijk. ,,Maar het komt vooral doordat men in Nederland huiverig is voor inmenging van de staat in de privé-sfeer, waartoe de gezinsvorming wordt gerekend'', zegt Hooghiemstra.

De extraatjes voor gezinnen zijn geen onderdeel van een bevolkings-, maar van inkomenspolitiek. Nederland kent de kinderbijslag en sinds enkele jaren ook een belastingaftrek voor kinderen, terwijl de kinderopvang is uitgebreid om met name vrouwen te stimuleren een betaalde baan te nemen. De regelingen zijn naar internationale maatstaven sober en helpen volgens tal van politici en deskundigen de gezinnen nauwelijks.

Kinderen vormen een financiële aderlating, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Twee kinderen kosten gemiddeld 26 procent van het gezinsinkomen, drie kinderen 33 procent. Volgens het Nibud Grote Gezinnenonderzoek kosten vier kinderen 39 procent; Nederland telt zo'n 450.000 gezinnen met vier kinderen of meer. ,,Gezinnen hebben in Nederland de laagste koopkracht'', constateert CDA-woordvoerder Ferrier.

Haar partij heeft dan ook in het verkiezingsprogramma een pakket maatregelen voorgesteld om gezinnen financieel bij te springen, van meer kinderbijslag tot een hogere fiscale kinderkorting. Een levensloopregeling die het mensen mogelijk maakt belastingvrij te sparen voor verlofdagen moet gezinnen ook wat tijd geven. Welke maatregelen in het regeerakkoord komen is nog onduidelijk.

Wel duidelijk is wat voor soort maatregelen de meeste kans op succes heeft, blijkt uit internationaal onderzoek. ,,Wij maken onderscheid in `economische' maatregelen zoals kinderbijslag en `ecologische' maatregelen zoals verlofregelingen en kinderopvang'', zegt onderzoekster Hooghiemstra. ,,Die `ecologische' hebben het meeste effect. Dat is ook niet zo gek. Vooral hoogopgeleide vrouwen stellen kinderen uit. Zij letten niet op het geld, maar op zaken als goede kinderopvang. En ook langere schooltijden zouden erg helpen.''