Grote climaxen in Mahlers Negende

Bij het San Francisco Symphony Orchestra klonk Mahlers Negende symfonie gisteren in het Amsterdamse Concertgebouw als een symfonie `Uit de Nieuwe Wereld', als muziek bij de foto van Mahler op zijn laatste terugtocht naar Wenen, op het dek van een schip, zijn gezicht vertrokken in een grimmige grimas.

Mahler, nog slechts vijftig, was in 1911 vanuit New York op weg naar de dood. Zijn Negende, het jaar daarop postuum in première gegaan, liet zich beluisteren als het wrange, soms schrikwekkend eenzame verslag van die tocht op de wateren des doods, met de Atlantische Oceaan als een eindeloos brede doodsrivier. Dirigent Michael Tilson Thomas had de functie van de veerman Charon, die in de Griekse mythologie de doden over de Styx vaart. Een macaber zware scheepshoorn opent Mahlers werk, de symfonie eindigt met het langzaam wegglijden in de lichte eeuwigheid.

Michael Tilson Thomas, een leerling van Mahlerdirigent Leonard Bernstein, is een Mahlerinterpreet van belang en met zijn San Francisco Symphony Orchestra realiseert hij nu een Mahlercyclus op cd, uitgegeven in eigen beheer. Tilson Thomas dirigeerde in 1994 de Negende symfonie enkele malen bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest en maakte met een emotioneel warm stralend slot grote indruk.

Al is inmiddels bij Tilson Thomas zijn bewegingsactieradius ingekrompen, de grote contrasten van toen waren er nog steeds: zeer heftig wringende climaxen tegenover langdurig stilstaande pianissimo-passages, terwijl de twee middendelen uitbundig burlesk, expressief en enerverend klonken. Toch miste men juist in dit stuk iets van die superieure klankwereld die men pas nog in dezelfde zaal hoorde bij het Concertgebouworkest en Chailly in Mahlers Derde symfonie en bij de Wiener en Haitink in Bruckners Vijfde.

Na het buitengewoon suggestieve openingsdeel viel het slotdeel deze keer voor mij wat minder aansprekend uit: wel de contouren van het langzaam, met onregelmatige ademtochten versterven, maar zonder dat intense gevoel van een overgang naar een andere, nieuwe wereld.

Concert: San Francisco Symphony Orchestra o.l.v. Michael Tilson Thomas. Programma: G. Mahler: Symfonie nr 9. Gehoord: 15/5 Concertgebouw Amsterdam.