`Duitsland een onmodern moederland'

`Duitsland is een ontwikkelingsland.'' Renate Schmidt, minister voor gezinszaken, sprak bij haar aantreden vorig najaar heldere taal. Duitsland is een ,,onmodern'' land als het erom gaat carrière en gezin te combineren. Veel te lang, zei Schmidt (SPD), woedde in Duitsland een ideologische strijd over de rol van de vrouw. Een gevecht tussen ideale moeders die alleen moederen en de ontaarde moeders die ook nog werken, tussen Nurmutter en Rabenmutter. Resultaat: een schrijnend gebrek aan kinderopvang en rigide werktijden die jonge moeders voor de keuze plaatsen: kind of baan. Moeders blijven thuis, terwijl werkende vrouwen de komst van kinderen uitstellen, opteren voor weinig kinderen of zelfs helemaal afzien van het moederschap.

Van de academisch geschoolde vrouwen tot 39 jaar is 40 procent kinderloos, van alle Duitse vrouwen krijgt 17 procent geen kinderen. Gezinnen met drie kinderen zijn uitzonderlijk. Het geboortecijfer ligt in Duitsland verhoudingsgewijs laag. Maar tegelijk is de deelname van vrouwen aan het arbeidsproces laag en bovendien het aantal vrouwen in leidinggevende functies gering: afhankelijk van de sector wordt tussen 5 en 11 procent van de topfuncties in Duitsland door vrouwen bekleed.

Een onbevredigende situatie voor Schröders roodgroene regering: emancipatie en sociale zekerheid zijn in het geding. Vrouwen blijven buiten het arbeidsproces, talent wordt verkwist. Bovendien wordt de verzorgingsstaat stilaan onbetaalbaar, omdat de bevolking krimpt en ouder wordt. Het eerste kabinet-Schröder ('98-'02) probeerde daarom met financiële impulsen het kindertal op te krikken. In totaal werd 13 miljard euro besteed om het kindergeld en de studietoelage te verhogen en de fiscale voordelen voor gezinnen uit te breiden.

Al vrij snel drong het besef door dat geld geen kinderen baart. In elke enquête hamereen vrouwen erop dat de combinatie kinderen-carrière in Duitsland onhaalbaar is. Overheid en bedrijven moeten zich sterk maken voor betere kinderopvang en flexibele arbeidstijden toestaan. Vrouwentijdschrift Brigitte vroeg 3.000 vrouwen of ze liever meer geld hadden of meer tijd. Ruim 85 procent opteerde voor meer tijd. In een onderzoek van concurrent Für Sie zei 60 procent van de moeders dat verbetering van de kinderopvang hoogste prioriteit moet hebben, onmiddellijk gevolgd door de noodzaak van flexibelere werktijden. Slechts een vijfde van de ondervraagden vroeg om meer financiële ondersteuning.

Het tweede kabinet-Schröder legt de nadruk daarom op verbetering van de kinderopvang. In de oude Bondsrepubliek is maar voor 1 op 20 kinderen tot drie jaar publiek gefinancierde opvang beschikbaar. De rest van de ouders improviseert.

In de voormalige DDR is traditioneel meer opvang voorhanden omdat de planeconomie het eenvoudig niet zonder vrouwelijke arbeidskrachten kon stellen.

Ongeveer 1,5 miljard euro heeft de regering gereserveerd voor uitbreiding van het aantal crècheplaatsen. Maar liefst vier miljard euro stelt de federale overheid ter beschikking om de schooldag van lagere scholieren te verlengen.

De Duitse Grundschule is rond het middaguur uit en heeft bovendien een onregelmatig rooster. De investering moet in eerste plaats helpen de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, maar Schmidt hoopt ook dat de zogenoemde Ganztagsschule werkende moeders zal ontlasten.