`We moeten niet populistisch zijn, maar wel populair'

Het PvdA-bestuur lanceerde vandaag voorstellen voor partijvernieuwing. Voorzitter Koole: ,,We willen goeie bestuurders blijven.''

Na zijn eerste partijvernieuwing heeft PvdA-voorzitter Ruud Koole het meer dan een half jaar druk gehad met de gevolgen. De verkiezingen van de nieuwe lijsttrekker via een ledenreferendum leverde het leiderschap op van Wouter Bos, die in januari een enorme overwinning in de Kamerverkiezingen boekte en daarna drie maanden vergeefs onderhandelde met het CDA over regeringsdeelname.

Maar Koole is zijn opdracht niet vergeten. Vorig jaar september, vier maanden na de omvangrijke verkiezingsnederlaag in mei, stond in twee vernietigende PvdA-rapporten van de commissies De Boer en Andersson dat de partijtop het voortouw zou moeten nemen in de afrekening met de verzuurde, regenteske, gesloten, programmatisch verstofde cultuur in de PvdA. Vandaag komt Koole met een `discussie-notitie' voor de verdere vernieuwing van de PvdA. Dat deze in de oppositie zal plaatshebben, heeft het ,,voordeel dat je iets meer vrijheid hebt'', vindt hij. Nadeel is dat de PvdA in de regering in zijn ogen sneller had kunnen aantonen nog steeds ,,concrete uitvoerbare ideeën'' te hebben. ,,Wij willen ook altijd goeie bestuurders blijven.'' Vanaf volgende week trekken Koole en Bos samen door het land voor discussies met partijleden.

Zijn deze voorstellen hét antwoord op de kritische rapporten?

,,Nee, dit is het antwoord op het rapport-Andersson over de partij-organisatie. Wat betreft de commissie De Boer, die 21 inhoudelijke thema's noemt waarover de partij moet discussiëren, zeggen we: niet alles tegelijk. Dit jaar beginnen we met Europa, globalisering en onderwijs. En met de fractie gaan we enkele andere thema's benoemen, waaronder zeker integratie en immigratie. Maar daarvoor hebben we bewust meer tijd voor uitgetrokkken. Het is de bedoeling eerst te kijken op welke manier de thema's nader bediscussieerd moeten worden. Dat doen we in alle transparantie, zonder taboes. Wat dat betreft komen we tegemoet aan de kritiek op de gesloten partijcultuur. Openheid, dat ademt ons hele stuk.''

U blijft wel voorzichtig, bijvoorbeeld over immigratie: geen standpunt, maar eerst vragen verkennen, dan een commissie, dan een rapport. Waarom?

,,Dat is niet voorzichtig. We willen een open discussie in de partij, met de leden maar ook met mensen van buiten, experts en anderen. De discussie over immigratie loopt ook al, en gaat gewoon door. Maar het is een complexe materie, en we willen er grondig over discussiëren, weten wat er leeft.''

Gaat de PvdA zo niet erg met zichzelf bezig?

,,We zijn een ledenpartij en dat moet je organiseren. De vraag of je een dubbel lidmaatschap mogelijk maakt, die discussie moet ook gevoerd worden. Maar het belangrijkste zijn de andere twee delen van onze voorstellen: de PvdA als volkspartij en ideeënpartij. We zijn niet intern gericht, maar op de kiezer. Dat was in de campagne en formatie ook zichtbaar, we trekken steeds het land in. En we hebben duidelijke regionale vertegenwoordiging in de Kamer.''

Maar wat er is typisch PvdA aan de nieuwe plannen? Wat wordt er gedaan met, zeg, recente pleidooien voor meer sociaal-democratisch populisme?

,,De kleur van een partij blijkt niet uit de organisatie. Ik zou willen dat elke partij zich veel meer richt op betrokkenheid van kiezers. Wij hebben lijsttrekkersreferendum gehad, je ziet dat VVD ons gaat navolgen. Andere partijen hebben ook belangstelling getoond, ook voor de praktische organisatie. Wij hadden een crisis van de representatie, niet van onze sociaaldemocratische opdracht. Wij moeten de solidariteit organiseren tussen drie groepen: onze tradionele kiezers in de oude wijken, de middeninkomens en de nieuwkomers in Nederland. En dat willen we doen met een stevig verhaal. De PvdA moet geen populistische partij zijn, maar een populaire.''

Over ledeninvloed: het bestuur wil alleen nummers één rechtstreeks laten kiezen. Waarom niet de hele lijst?

,,Dat advies van de commissie-Andersson nemen wij niet over, omdat we ook andere politieke doelen hebben dan de rechtstreekse invloed van leden. Zoals de verdeling man-vrouw, vertegenwoordiging van etnische groepen, en de expertise op een lijst. Je hebt nu eenmaal ook een fiscalist nodig. Bovendien is het onmogelijk om alle kandidaten bij de leden echt bekend te laten worden, als het er veel zijn. De lijsttrekker is steeds meer de gezichtsbepalende figuur. Maar voor de checks and balances moet je daaromheen plaatsen hebben waarop de leden via de partijorganisatie invloed kunnen uitoefenen. Anders krijg je een geatomiseerde achterban die geen tegenmacht kan vormen tegen de top. De partijvoorzitter wordt wat mij betreft ook dit najaar ook per referendum gekozen. Maar kijk eens naar de democratie in andere partijen in Europa. Wat de PvdA doet aan vernieuwing, is al heel behoorlijk.''