Toerist in schurkenstaat

Het is een erg leuk idee, een toeristische reis-met-camera langs de As van het Kwaad van president Bush. De serie documentaires over zo'n reis is gemaakt door de Britse BBC, een omroepmaatschappij met een behoorlijke staat van dienst. Merkwaardig zijn daarom de in het oog springende onzorgvuldigheden in de vanavond uitgezonden aflevering Syrië-Iran-Libië. Om te beginnen maken twee daarvan, Syrië en Libië, helemaal geen deel uit van de As van het Kwaad. Van die Amerikaanse topliga zijn alleen Irak (sinds kort de facto afgevallen), Iran en Noord-Korea lid. Syrië en Libië zijn slechts schurkenstaten, een divisie lager, net als Cuba, waaraan de laatste aflevering is gewijd. Op bezoek in Syrië wordt voorts opgemerkt dat dit land de staat Israël heeft erkend. Absoluut niet.

Toevallig heb ik ook Syrië, Iran en Libië bezocht, en ik heb er heel plezierige herinneringen aan. Drie interessante landen, zowel politiek als cultureel, en bovendien hele aardige mensen als je de onderdrukkers aan de top even wegdenkt. Die laatsten kom je als toerist zelden tegen; die aardige mensen des te meer. Maar dat plezier kwam ik nauwelijks tegen bij reiziger Ben Anderson. In Syrië gaat hij alleen maar de clichés langs. Hij toont de vele portretten aan de muren van de leiders; hij bezoekt het afgekauwde oorlogsmonument Quneitra, en de mensen die Anderson laat praten spreken alleen politiek correcte taal. Spreek dan niet over Amerika: ook in schurkenstaten kan je aardige en interessante gesprekken met burgers voeren.

En dan Iran. Daar heeft Anderson tot mijn verbijstering eerst drie dagen vergeefs geprobeerd iemand aan het praten te krijgen: allemaal te bang om iets te zeggen, vertelt hij, waarna hij zelf is gearresteerd en een week hardhandig verhoord voor hij werd vrijgelaten. Ik heb heel andere ervaringen. Vorig jaar nog zat ik er in een open-luchtcafé in de bergen bij Teheran te praten met jongeren van wie sommigen de sjah terugwensten. Het werd een grote open discussie waarin oudere omzitters erop wezen dat zij niet wisten waarover zij praatten omdat zij de sjah niet hadden meegemaakt. Van angst voor (geheime) politie was geen sprake. Maar ja, Anderson heeft het meegemaakt.

Holidays in the axes of evil, morgen, RTL5, 20.30-21.30u.