Platte Superman in priesterlijk gewaad

Neo, de door Keanu Reeves gespeelde messianistische held van The Matrix-serie, heeft net honderd identieke tegenstanders verslagen, allemaal klonen van agent Smith (Hugo Weaving). De scène is een wonder van technisch vernuft en toepassing van `state of the art' digitale animatie. Dan volgt een dialoogje van Neo met zijn apostelen, waarin geconstateerd wordt dat dit niet één tegenstander was, maar veel, heel veel. De apotheose wordt gevormd door de opmerking dat het erop lijkt dat agent Smith een manier heeft gevonden om zichzelf te vermenigvuldigen!

Net als de teksten in stripballonnen zijn de dialogen in de tweede aflevering van de filmserie, The Matrix Reloaded, vaak nogal onbenullig en een overbodige toevoeging aan het beeld. Het lijkt een normale gang van zaken bij een door de Japanse striptraditie (`anime') en de Chinese vechtfilms met aan draden rondvliegende helden geïnspireerde blockbuster. Toch is de oppervlakkigheid van The Matrix Reloaded een teleurstelling na de verrassende pogingen van The Matrix (1999) om actiefilm en filosofie met elkaar te verbinden. Producent Joel Silver liet in een promotiefilm voor deel 2 weten dat je om The Matrix te begrijpen wellicht genoeg had aan het lezen van een boek van Baudrillard, maar dat je voor het vervolg toch echt Hegel, Kant en alle boeken over chassidische tradities (opnieuw) uit de kast zou moeten trekken.

Silvers uitspraak is niet alleen een nogal excentrieke vorm van reclame voor een film die het breedst mogelijke publiek wil aanspreken (de vlak achter elkaar opgenomen delen twee en drie kostten samen ver over de 300 miljoen dollar), maar ook regelrechte onzin. Als je weet wat er ongeveer in het Nieuwe Testament staat en wel eens van Plato's mythe van de grot hebt gehoord, ben je al ruimschoots gewapend om de kinderlijke logica van The Matrix Reloaded te begrijpen. Alle losse eindjes die in deel 1 bleven hangen, worden keurig afgeknoopt. De Matrix is een schijnwereld, een virtuele realiteit gemodelleerd naar een westerse metropool aan het einde van de twintigste eeuw. De overgebleven echte mensen wonen in een paar verkommerde steden onder de grond, vooral Zion. Die stad wordt bedreigd met de ondergang, maar Neo, een anagram van (the) One zal de geknechte mensheid verlossen. Zijn profeet Morpheus (Laurence Fishburne) spreekt het volk van

Zion toe in een scène die nog het meest lijkt op een dance party met evangelisatie. Ook Keanu Reeves is niet vrij van platte religieus-christelijke iconografie. Hij draagt het grootste deel van de film een soutane, die het midden houdt tussen het kostuum van een seminarist en een shaolin-monnik, maar je kunt er vooral mooi in vliegen, zoals Superman. Als hij aan het slot van de film de architect van de Matrix ontmoet, stelt Neo hem de klassieke vraag uit de catechismus: ,,Waarom ben ik hier?''

Zo origineel als de virtuele wereld van de broers Larry (37) en Andy (35) Wachowski er vier jaar geleden nog uit zag, zo versleten is de vormgeving nu al. Zion is een klassieke kolonie uit een Star Wars-film, de opzienbarende `bullet time'-technologie (door reeksen in 360 graden opgestelde still-camera's vastgelegde sequensen à la Eadweard Muybridge) komt nog maar weinig voor en de nieuwigheid is daar ook al af. De meeste eer leggen ze nog in met een car chase van 14 minuten, maar digitaal gegenereerde sprongen op buitelende en ontploffende autos, begrijp je ook zonder Kritik der Reinen Vernunft gelezen te hebben.

Het einde is niet eens een `cliffhanger', maar gewoon een saaie scène (Neo ligt virtueel te dromen) die halverwege wordt afgebroken met de mededeling dat het verhaal vervolgd wordt: in november komt The Matrix Revolutions uit. Het valt te hopen voor Warner Bros. dat de hype dan nog niet is uitgewerkt. Vooralsnog doen de broertjes Wachowski, die het liefst poseren met hun baseballpetjes achterstevoren gedraaid, me nog het meest denken aan Fokke en Sukke.

The Matrix Reloaded. Regie: The Wachowski Brothers. Met: Keanu Reeves, Carrie-Anne Moss, Laurence Fishburne, Hugo Weaving, Jada Pinkett-Smith. In 134 bioscopen.