Ingrijpen in Atjeh lijkt onafwendbaar

Militair ingrijpen in Atjeh is onvermijdelijk indien de separatistische Beweging Vrij Atjeh (GAM) niet binnen twee dagen de wapens neerlegt en de Indonesiche eenheidsstaat erkent.

De Indonesische minister van Defensie, Matori Abdul Djalil, heeft dat vandaag gezegd. Alleen als aan de twee voorwaarden wordt voldaan, is de Indonesiche regering bereid zaterdag in Tokio te praten met de GAM. De voorbereidingen voor een grootschalige militaire operatie in Atjeh gaan intussen door. Waarnemers achten de kans klein dat de GAM de voorwaarden accepteert.

De minister deed zijn uitspraken na consultaties tussen de regering en de fractieleiders in het parlement. Die laatsten geven de regering in Atjeh de vrije hand. Het parlement geeft de voorkeur aan een vreedzame oplossing, maar als de GAM niet bereid is de eenheidsstaat te erkennen en de wapens neer te leggen, is een militaire operatie onvermijdelijk, zei ook parlementsvoorzitter Akbar Tandjung vanmorgen.

Het ultimatum van een week dat de regering op 5 mei stelde aan de GAM en waarbinnen de rebellen werden geacht aan de genoemde voorwaarden te voldoen, is afgelopen maandag verlengd tot 17 mei. Vertegenwoordigers van de Verenigde Staten, de EU, Japan en de Wereldbank hebben de regering in Jakarta deze week opnieuw gevraagd de onderhandelingen met de GAM nog een kans te geven. De GAM heeft laten weten zaterdag in Tokio te willen praten met de regering, maar heeft niets gezegd over de voorwaarden. Waarnemers stellen dat beweging haar bestaansrecht verliest als ze haar onafhankelijkheidsideaal opgeeft. En als ze haar wapens inlevert, geeft ze haar enige troef uit handen.

De afgelopen twee weken is de sterkte van strijdkrachten en politie in Atjeh opgevoerd van 38.000 tot 45.000 man. Het aantal GAM-strijders wordt geschat op 5.000 man. De legertop heeft berekend dat een succesvolle operatie een krachtsverhouding vereist van tien (militairen) tegen één (guerrilla-strijder). Morgen leggen kabinet en officieren van leger en politie de laatste hand aan plannen voor een `geïntegreerde' operatie. Die behelst een `veiligheidsoperatie' (militair ingrijpen), `handhaving van de wet' (een politionele taak) en een `humanitaire' operatie. De regering gaat ervan uit dat militair optreden tienduizenden Atjeërs op de vlucht zal drijven. Er zouden plannen klaar zijn voor opvang en noodscholen.

De regering heeft de bestandsovereenkomst met de GAM, die op 9 december in Genève werd getekend, nog niet formeel opgezegd. De 50 waarnemers uit Thailand en de Filippijnen die toezicht moesten houden op naleving van het bestand, zijn echter deze week huiswaarts gekeerd. Het wachten is nu op een presidentieel decreet dat de strijdkrachten machtigt in actie te komen. Minister van Justitie Yusril I. Mahendra zei te verwachten dat de president voor zes maanden de militaire noodtoestand zal uitroepen in Atjeh.