`Geld spil in burgeroorlog'

Om burgeroorlogen te voorkomen moet volgens onderzoekers van de Wereldbank de geldstroom naar de strijdende partijen worden drooggelegd. `De hoofdoorzaak van burgeroorlogen is van economische aard.'

De conclusie van het onderzoek dat de Wereldbank uitvoerde naar 52 grote burgeroorlogen tussen 1960 en 1999 is even eenvoudig als vernieuwend: er is gebrek aan intensieve controle op de geldstromen die naar de strijdende partijen vloeien.

Tot nu toe werd veelal aangenomen dat een kluwen van etnische spanningen en politieke conflicten uit het verleden burgers tegen elkaar in het harnas jaagt. Ook inkomensongelijkheid zou een factor zijn. ,,Dat is zelden zo'', zegt Ian Bannon, hoofd van de Eenheid voor Conflictpreventie en Reconstructie van de Wereldbank die het onderzoeksrapport gisteren in Parijs presenteerde, in een telefonisch vraaggesprek. ,,De hoofdoorzaak van burgeroorlogen is van economische aard. Om het conflict te beheersen, moet vooral de constante toevoer van financiële middelen uit natuurlijke hulpbronnen naar rebellen een halt worden toegeroepen.'' Volgens Bannon zijn ,,spectaculaire voorbeelden'' daarvan de Colombiaanse FARC met de coca-productie en de Angolese UNITA met diamanten.

De onderzoekers brengen de studie niet toevallig nu naar buiten. Ze willen hun bevindingen in de schijnwerpers plaatsen om de discussies op de G8-top begin juni te beïnvloeden. Paul Collier, hoofdauteur van het rapport, schreef eerder dat diverse nationale en internationale bronnen de totale inkomsten van de Colombiaanse FARC-rebellen uit drugshandel, ontvoerings- en afpersingspraktijken schatten op zo'n 700 miljoen dollar (610 miljoen euro) per jaar. Dat is aanmerkelijk meer dan de totale ontwikkelingshulp die Europa geeft aan Colombia. De linkse FARC-rebellen voeren al tientallen jaren strijd tegen de Colombiaanse regering en hebben de feitelijke controle over een belangrijk deel van het Colombiaanse grondgebied.

,,Hoe die geldstromen – en daarmee ook het conflict – precies moeten worden beheerst, verschilt sterk van land tot land'', vertelt Bannon. ,,Wat Colombia betreft zou het schrappen van enkele simpele, maar storende financiële maatregelen die Europese lidstaten in stand houden het pad naar vrede effenen. Het is bijvoorbeeld een vergissing losgeld dat bedrijven aan buitenlandse afpersers betalen fiscaal aftrekbaar te maken. Burgers zijn in dat geval het kind van de rekening.'' Een woordvoerder van het ministerie van Financiën bevestigt dat losgeld ook in Nederland fiscaal aftrekbaar is.

Bannon: ,,Nog zo'n miskleun is de verzekering die bedrijven moet indekken tegen ontvoering van topmanagers.'' Probleem daarbij is, stelt Bannon, dat de Colombiaanse rebellen al meermalen databanken hebben gekraakt met daarin naam en adres van de verzekeringsmaatschappij en het uit te keren bedrag. ,,Zo wordt het hun wel erg gemakkelijk gemaakt.''

Hoewel elk land een eigen benadering vergt, wijst Bannon op twee voorwaarden waarnaar universeel gestreefd moet worden. ,,Vredeshandhavers moeten lang aanwezig blijven nadat het conflict is beheerst.'' Dat lange verblijf – Bannon pleit voor zeven tot acht jaar – dient bovendien ook geloofwaardig te zijn. Dat was volgens hem het geval toen de Britten in Sri Lanka de vrede probeerden te herstellen. ,,De rebellen voelden dat vredeshandhavers er niet voor terugdeinsden kordaat – ook gewapend – in te grijpen bij wangedrag.'' Met dezelfde strategie kunnen volgens Bannon de Congolezen, die gebukt gaan onder een burgeroorlog die in 1998 opnieuw opleefde, weer het gevoel krijgen dat ze zich niet langer zorgen hoeven te maken over hun eigen veiligheid. ,,Dat veiligheidsgevoel is een noodzakelijke voorwaarde voor vrede'', meent Bannon.

Naast illegale geldstromen, haalt het rapport ook achterblijvende economische groei en een dalend inkomen per hoofd van de bevolking aan als voedingsbodem voor burgeroorlog. De uitzichtloze situatie die een economische terugval met zich meebrengt maakt het voor rebellen makkelijk burgers te rekruteren. Die nemen vaak genoegen met een soldij van één dollar per dag. De oplossing daarvoor is een veelgenoemde in Wereldbank-kringen: investeren in de economische ontwikkeling van landen die in conflict zijn of een ernstig risico lopen dat te raken. Om het inkomen in risicogebieden te verhogen pleitte onderzoeker Collier gisteren voor meer en beter gerichte hulp.

De nieuwe visie op de oorzaken van gewapende conflicten tussen burgers werpt een geheel ander licht op de benodigde aanpak van hun gevolgen, menen de onderzoekers. Een burgeroorlog blijft volgens het onderzoek niet alleen in het getroffen land lang nasmeulen, maar leidt vaak tot neveneffecten in andere landen. Die hebben er dus alle belang bij te helpen bij de snelle beëindiging van burgeroorlogen, vindt de Wereldbank.