`Geen snellere afhandeling rechtszaken'

Voorzitter Van Delden van de Raad voor de rechtspraak probeert bij economische tegenwind de rechtspraak overeind te houden. ,,Kortere doorlooptijden, dat zit er voor dit jaar niet in.''

Voor het rijk lijkt de vorig jaar opgerichte Raad voor de rechtspraak een grote vooruitgang. In plaats van 26 gerechten met elk hun eigen budgettaire wensen is er nog maar één gesprekspartner, de Raad, met wie overeenstemming moet worden bereikt. Die heeft inmiddels de handen vol aan de lobby voor geld. Voorzitter Bert van Delden schreef in maart aan de informateurs dat grote delen van het veiligheidsprogramma van het kabinet onuitvoerbaar zijn zonder extra investeringen. Hij vraagt forse extra bijdragen: van bijna 50 miljoen euro dit jaar tot ruim 174 miljoen in 2007.

Maar voorlopig komt de rechtspraak over 2003 nog 35 miljoen euro te kort, zegt Van Delden in zijn moderne werkkamer boven de Utrechtse baan in Den Haag, waar de Raad voorlopig zetelt. En moeten de gerechten de ruim 7 miljoen euro terugbetalen die zij blijkens hun gisteren verschenen jaarverslag vorig jaar te veel hebben uitgegeven. ,,Dat zit ons buitengewoon dwars'', zegt Van Delden. ,,Wij hebben namelijk tegelijk veel meer geproduceerd dan je voor die overschrijding zou verwachten. Bovendien wordt nergens rekening gehouden met de autonome groei van het aantal zaken, zo'n drie procent per jaar.''

Gaan de gesprekken met Justitie alleen maar over geld?

,,Op dit moment is het wel overheersend. Maar er zijn ook kleinere zorgen, zoals het spreekrecht van slachtoffers in de rechtszaal, waartoe de Tweede Kamer heeft besloten. Dat klinkt sympathiek, maar de gerechten hebben daar een hard hoofd in. Het kost tijd en dat moet allemaal doorberekend worden. Ook zal de dader niet altijd even adequaat reageren.''

Welke onderdelen van het veiligheidsprogramma lopen gevaar als er geen extra geld komt voor de rechtspraak?

,,Kortere doorlooptijden zitten er voor dit jaar niet in. En de snellere afhandeling van jeugdzaken komt onherroepelijk weer onder druk te staan als we moeten bezuinigen. Het probleem is: wij kunnen niet kiezen. Wij kunnen niet maar eens een tijdje geen echtscheidingen of burenruzies meer doen. We hebben wel nagedacht over de vraag voor welke zaken je écht bij de rechter moet zijn en welke op een andere manier kunnen worden opgelost.''

Door middel van mediation bijvoorbeeld?

,,Nee, daar hoef je niet veel van te verwachten. Het is maar een heel beperkte groep zaken die zich daarvoor leent. Partijen moeten met elkaar willen praten. Willen ze niet, dan lukt dat niet.''

Meer zaken laten afdoen door het openbaar ministerie?

,,Ja, maar daarbij gaat het om betrekkelijk geringe vergrijpen en daarom zet het ook niet veel zoden aan de dijk.''

Hoe kun je dan bezuinigen?

,,We hebben rechters gevraagd om ideeën hoe je zaken efficiënter kunt afdoen. Daar kwamen wel zestig suggesties uit, waarvan een paar de moeite waard zijn om echt te bestuderen, bijvoorbeeld het niet meer automatisch horen van verdachten als ze in de verlenging zitten.''

Sommige rechters vreesden dat een overkoepelende Raad hun onafhankelijkheid zou aantasten. Is de Raad al geaccepteerd?

,,Eh... redelijk. Je krijgt niet meteen na een jaar te horen hoe fantastisch je het doet. Wij worden wel meer dan het departement ervaren als `een van ons'. Maar als je alleen maar gaat vertellen dat je geen geld hebt, zeggen ze na verloop van tijd natuurlijk ook: waar zijn jullie goed voor?''

Politici hebben zich het afgelopen jaar behoorlijk met de rechtspraak bemoeid, laatstelijk nog minister Remkes (VVD, Binnenlandse Zaken) met zijn uitspraak dat 18 jaar cel weinig was voor Volkert van der G.. Stoort u dat?

,,Ik ben er niet gelukkig mee, zeker een minister zou daar terughoudend in moeten zijn. Maar het is niet zo dat het de rechtspraak zal wijzigen. Zó zijn rechters niet onder de indruk van een minister.''

U kreeg zelf kritiek toen u begrip toonde voor de commotie over de aanwijzing van Nol Vermolen als rechter in die zaak, omdat hij actief was in de PvdA.

,,Die kritiek vond ik niet helemaal terecht. Rechters kunnen wel blíjven zeggen: wij zijn onafhankelijk, goed geschoold, onpartijdig — ze moeten er toch rekening mee houden hoe de buitenwacht tegen hen aankijkt. Je hebt ook de kwestie van de advocaten die dienst doen als plaatsvervangend rechter. Mij is niet één geval bekend waar dat niet fatsoenlijk gegaan is. Maar als dat een discussie blijft, moet je kijken of je het wel zo moet blijven doen.''

En dat punt is nu bereikt?

,,Dat vind ik wel. Wij zijn heel voorzichtig aan het kijken wat voor invloed het zou hebben als je daar iets aan doet.''

Er zijn regelmatig advocaten die voorafgaand aan een zitting details over de zaak naar buiten brengen. Stoort u dat?

,,Ik ben daar niet zo gevoelig voor. Het is net zoiets als met Remkes. Het wordt ook wel in de hand gewerkt door politie en het OM, die soms met groot vertoon een zaak presenteren: kijk eens wat voor boef we nu weer hebben gepakt. Ik geloof niet dat het enige invloed heeft op de rechtspraak.''

Voorziet u problemen door de Europeanisering van de rechtspraak? Uit SCP-onderzoek blijkt dat het vaker moeten horen van getuigen op de zitting al heeft geleid tot een hogere kostprijs per zitting.

,,Het Europese Hof zegt: je hebt recht om getuigen op de zitting te horen en daar maakt de verdediging gebruik van. Dat is een Angelsaksische invloed. Er is wel een gevaar dat het het proces te zeer gaat verstoren. Een oplossing zou kunnen zijn om meer buitenrechtelijk af te doen, maar daar denkt de politiek weer anders over. Die zegt: minder schikken, alles moet via de rechter. Maar neem een bedrijf dat de milieuwetten overtreedt, het daarna allemaal netjes weer in orde maakt en vervolgens een boete krijgt van het OM. Wat moet een rechter daarmee? Dan moeten we dat allemaal nog eens over gaan doen.''

Omdat een schikking geen schuldigverklaring is, komt zo'n bedrijf in de ogen van de buitenwereld toch goed weg.

,,Ik zie dat anders. Een schikking wordt niet voor niets betaald. Als bovendien bekend wordt gemaakt op grond van welke overwegingen het OM ervoor heeft gekozen, is er wel degelijk sprake van publieke verantwoording.''