Mozes moet rubber laarzen overbodig maken

Venetië overstroomt meerdere malen per jaar. Klapdijken moet redding brengen. Premier Berlusconi legt vandaag de eerste steen.

Als 's nachts de sirenes gaan, weet een Venetiaan wat hem de volgende ochtend te doen staat: koopwaar naar de eerste etage, schotten voor de deur en rubber laarzen aan. Overal in de waterstad gaat men dan, al dan niet in kostuum, tot de knieën gelaarsd naar het werk.

Al eeuwen gaat het zo tussen november en februari. Maar, zegt ingenieur Paolo Canestrelli, die verantwoordelijk is voor het luiden van de hoogwatersirene: ,,De laatste tijd moeten wij veel vaker alarm slaan en komt het water gemiddeld zes tot acht keer per jaar boven de 1,10 meter, waardoor het Sint Marcoplein dertig centimeter onder water staat en 40 procent van de stad natte voeten krijgt.''

Het probleem van Venetië is simpel. De waterspiegel stijgt en het land zakt. Het water staat nu 23 centimeter hoger ten opzichte van de stad dan een eeuw geleden. In 1966 werd in één klap duidelijk wat dat bij uitzonderlijke omstandigheden kan betekenen. Het water steeg toen tot 1,94 m boven zeeniveau en overal in de stad stond meer dan een meter water.

Sindsdien zijn honderden miljoenen euro's gestoken in onderzoek naar een oplossing. Er is een speciaal consortium Venezia Nuova dat namens het ministerie van publieke werken verantwoordelijk is voor de planning, aanbesteding en uitvoering van de beschermingswerken. Maar nog altijd komt het water tot grote irritatie van Paolo Biasini diverse keren per jaar de stad in. Hij verkoopt Venetiaans glaswerk, schaakborden en porseleinen engeltjes aan de voet van de Rialtobrug en heeft berekend dat het hem jaarlijks vijftien tot twintigduizend euro kost. ,,Ik ben het helemaal zat. Ik zou al lang met pensioen moeten zijn, maar niemand durft het vanwege dat hoog water aan om mijn winkel over te nemen.'' Wat hem betreft kan er niet snel genoeg wat gebeuren om het hoog water te stoppen. Het maakt hem na dertig niet eens meer uit wát ze doen, als er maar wat gebeurt.

Zijn smeekbede lijkt te worden verhoord. Vandaag komt de Italiaanse premier Silvio Berlusconi persoonlijk de eerste steen leggen van de stormvloedkering Mozes, vernoemd naar de oudtestamentische profeet die de Rode Zee in tweeën kliefde. Venetië ligt in een lagune, zoiets als de Waddenzee. En de Mozes moet bij hoog water de drie monden tussen de eilanden voor Venetië sluiten. Dat gebeurt met drie uit stalen delen bestaande klapdijken die zich normaal op de bodem van de lagune bevinden. Bij hoog water - 1,10 meter boven zeeniveau - wordt lucht in deze stalen dozen geperst waardoor ze omhoog scharnieren, en met de bovenzijde uit het water steken om de hoge golven uit zee te kunnen tegenhouden.

De kosten voor de drie klapdijken zijn nu al beraamd op bijna drie miljard euro. Voor aanvullende werkzaamheden als het aanlegen van golfbrekers, verhoging van de dijken op de eilanden, en verhoging van de straten in Venetië is nog eens drie miljard euro uitgetrokken. Het project moet over tien jaar klaar zijn.

Met name winkeliers en restauranthouders met bedrijfjes op de begane grond, en die veel wateroverlast hebben, zijn blij met de ingreep. Maar er is ook veel kritiek op het plan dat in 1995 al eens is afgekeurd als zijnde te gevaarlijk voor Venetië. De linkse coalitie die het gemeentebestuur vormt is gespleten. De burgemeester is voor, maar zijn vervanger is mordicus tegen. Volgens de tegenstanders zijn er minder ingrijpende en goedkopere alternatieven. Zij wijzen er op dat behalve het klimaat met name de mens schuldig is aan het groeiend aantal overstromingen. Tussen de jaren vijftig en zeventig is veel grondwater onder de stad vandaan gepompt als koeling voor de chemische industrie, waardoor Venetië is gezakt. Ook zijn er diepe kanalen gegraven voor olietankers, waardoor het zeewater sneller dan voorheen de lagune kan vullen. Als nu die kanalen minder diep worden gemaakt, de monden tussen de eilanden voor Venetië nauwer worden en de vele hectares polders weer worden vrij gegeven aan het water, zou al een groot deel van het probleem kunnen worden opgelost, zo denken de critici. Verder zou men moeten doorgaan met het verhogen van pleinen en straten in de stad.

Werktuigbouwkundige en lid van de Groenen Stefano Boato heeft in maart een alternatief voor de klapdijk gepresenteerd dat slechts eentwintigste kost van de Mozes. Zijn plan voorziet in pontons die bij hoogwater worden afgezonken voor de monden van de lagune en zo het inkomend water blokkeren. ,,In mijn voorstel geen dure onderwaterconstructies die het ecosysteem in de lagune verstoren en die kostbaar zijn in het onderhoud'', aldus een strijdbare Boato.

,,Ach'', zegt ingenieur Scotti, die al jarenlang namens het consortium Venezia Nuova verantwoordelijk is voor de plannen die de stad tegen hoog water moeten beschermen. ,,Inmiddels is iedereen vóór de Mozes. Alleen meneer Boato is nog tegen.'' Scotti heeft dit concrete voorstel van Boato niet onderzocht, maar, zegt hij, ,,tussen 1987 en 1989 hebben we alle alternatieven getest en geconcludeerd dat alle plannen gebaseerd op pontons niet functioneren''.

Volgens de critici heeft Berlusconi de knoop om de Mozes te realiseren nu doorgehakt, omdat hij bij zijn verkiezingscampagne in 2001 steun kreeg van de grote constructiebedrijven die deel uit maken van het consortium Venezia Nuova. Hij zou degenen die hem steunden, wat willen laten verdienen.

Ook Boato denkt er zo over, want hoe is het anders mogelijk dat er geen definitieve milieueffectrapportage is gemaakt voor een project dat forse milieuconsequenties heeft? De regering omzeilde dit volgens hem door het project de status van ,,bijzonder project van nationaal belang'' te geven, waardoor zo'n rapportage niet meer nodig was.

De eerste steen die Berlusconi vandaag legt, maakt feitelijk geen deel uit van de klapdijk, maar van een beschermingswal die nodig is om de Mozes aan te leggen. Terwijl de Italiaanse premier deze symbolische handeling verricht, ruziën Venetiaanse politici nog over de vraag of nu wel of niet definitief is beslist dat de klapdijk er komt. ,,Er is slechts besloten dat de definitieve plannen worden gemaakt'',zegt Boato. Onzin, zegt Scottti van Venezia Nuova. ,,Er is besloten dat hij er komt. Over tien jaar is hij af.''

Met de steenlegging laat de premier alle partijen weten wat er volgens hem gaat gebeuren. De Mozes komt er. En die eerste steen staat symbool voor al die andere grote werken die de premier voor zijn land wil verrichten, zoals nieuwe en bredere snelwegen en een brug van het vaste land naar Sicilië. Het zijn belangrijke werken voor de premier die zich graag presenteert als de vader die zijn handen uit de mouwen steekt voor zijn volk.