`Markt stort in door beperking aftrek'

De christelijk-liberale coalitie in wording verraste gisteren vriend en vijand door met een voorstel over beperking van de hypotheekrenteaftrek te komen. Wat zijn de effecten daarvan? Makelaars vrezen het ergste.

Grote verbazing bij de oppositie. Het door links zo verfoeide liberaal-christelijke kabinet in wording slechtte gisteren een Haags taboe: het H-woord viel in de formatie. De hypotheekrenteaftrek zal worden beperkt.

PvdA-leider Bos had even nodig om van de verrassing te bekomen. Het voorstel, ingebracht door de VVD, leek als twee druppels water op een voorstel dat nota bene CDA-informateur Donner in een eerder stadium van de formatie op instigatie van de PvdA had voorgesteld aan het CDA. De christen-democraten vonden dat toen onbespreekbaar. Maar een fractiewoordvoerder van het CDA kon zich nu desgevraagd ,,niet meer herinneren'' dat het voorstel zoals dat nu voorligt al eerder door de PvdA was ingebracht.

Bos trok de wending van VVD, CDA en D66 echter snel naar zich toe en sprak voor de camera's van ,,winst, omdat geen enkele partij in een volgende campagne de aanpak van de hypotheekrenteaftrek nog tot taboe kan bestempelen''. Kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks) sprak van ,,het eerste lichtpuntje in deze formatie'' en SP-leider Marijnissen stond glimlachend in de wandelgangen en verklaarde desgevraagd dat dit ,,het beste voorstel van CDA, VVD en D66 tot nu toe was''.

CDA en VVD waren altijd fervent tegenstanders van alles wat maar zweemt naar beperking van rechten van huizenbezitters. De aanstaande aanpassing heet dan formeel ook geen beperking maar `het dichten van een gat in de wet', namelijk het oneigenlijk gebruik van de overwaarde op een huis. Mensen die hun huis met winst (overwaarde ten opzichte van het hypotheekbedrag) verkopen, krijgen voor die winst geen aftrek meer bij het afsluiten van een nieuwe hypotheek (zie graphic). Het oneigenlijk gebruik schuilt erin dat veel mensen deze zogenoemde overwaarde op hun huis nu gebruiken voor de aanschaf van bijvoorbeeld aandelen of een boot, en voor de aanschaf van een nieuw huis een extra hypotheek – inclusief fiscaal gefaciliteerd voordeel – nemen. Dat voordeel wordt nu dus afgeschaft, met als resultaat een winst van 500 miljoen euro voor de onderhandelaars. En dat komt in tijden van toenemende budgettaire krapte meer dan goed uit. Het totale bedrag aan belastingderving als gevolg van de hypotheekrenteaftrek bedroeg vorig jaar overigens 8,5 miljard euro. Als de hypotheekrenteaftrek ongewijzigd zou worden gelaten, loopt de belastingderving in 2007 op met 2,75 miljard tot ruim 11,25 miljard euro.

Kiezersbedrog, was de reactie bij de oppositie in de wandelgangen gisteren. Waren het niet juist VVD en CDA die om het hardst riepen dat huizenbezitters bij hen veilig waren toen PvdA-leider Bos het eind vorig jaar aandurfde een voorstel te doen om de problemen op de woningmarkt aan te pakken door de hypotheekrenteaftrek voor starters voordeliger en voor `rijken' soberder te maken? Het coalitieplan is weliswaar niet hetzelfde voorstel. Maar starters ondervinden hiervan geen nadeel, mensen die fikse winst met hun huis maken soms juist wel. Volgens de onderhandelaars heeft de aanpassing geen gevolgen voor mensen die hun hypotheek puur en alleen voor hun huis gebruiken. Ook mensen die hun hypotheek deels gebruiken om een verbouwing mee te financieren ondervinden geen nadeel van de regeling. Mensen die van een duurder naar een goedkoper huis gaan, mogen de overwaarde gewoon opnemen en het nieuwe, goedkopere huis onder een lagere hypotheek afsluiten.

Belangengroepen staan inmiddels op hun achterste benen. Het grootste bezwaar van de Vereniging Eigen Huis (VEH) betreft de timing. ,,Die had niet slechter kunnen zijn.'' De belangenvereniging van huizenbezitters wijst daarbij op de ,,kwetsbare'' positie waarin de huizenmarkt zich bevindt. Door de beperkende maatregelen stokt volgens VEH de doorstroming; kopers zouden onder de nieuwe belastingmaatregelen minder snel een nieuwe woning kopen. ,,Dit is het negatieve zetje wat de markt nu net niet nodig heeft'', zegt VEH-directeur Frank van Loon. ,,Als een heleboel mensen tegelijkertijd minder kunnen lenen, zal de prijs van huizen gaan dalen.'' VEH wil daarom dat de nieuwe coalitiepartijen snel duidelijkheid geven over het uitblijven van verdere maatregelen op dit vlak.

Ook makelaarsvereniging NVM vreest voor de marktontwikkelingen. De maatregelen zijn ,,heel slecht voor de huizenprijzen'', zegt NVM-voorman Oscar Smit. De makelaars zijn bang dat minder huizen gekocht zullen worden. Toch zegt Smit de redering dat overwaarde in het nieuwe huis gestoken moet worden te kunnen volgen. Hij vreest echter dat dit ,,proefballonnetje, hoe serieus dan ook'' grote gevolgen zal hebben voor de financiën van veel huizenbezitters. ,,Voordat je een klein steentje uit de muur haalt, kijk dan goed naar wat de andere stenen gaan doen.'' De markt zou kunnen instorten, waardoor consumenten afzien van het kopen van nieuwe woningen.

Niet alleen de bezitters van duurdere woningen lijden hieronder, stellen de belangenroeperingen. Doordat in het hogere segment de doorstroming nog verder stokt, komt de hele huizenmarkt in een vertraging terecht, zeggen de critici. Daarmee worden uiteindelijk ook starters benadeeld omdat er minder goedkope huizen beschikbaar komen, zo redeneert de vereniging voor projectontwikkelaars Neprom. En dat terwijl er al te weinig nieuwbouwwoningen voor starters beschikbaar zijn. Volgens de Neprom worden er nu jaarlijks 60.000 woningen gebouwd, terwijl dat er 90.000 zouden moeten zijn. Neprom-voorzitter Carel de Reus is dan ook stellig over het voorstel van CDA, D66 en VVD: ,,Ondoordacht en de doodsteek voor de woningmarkt.''

Ook de Nederlandse Vereniging van Banken vindt dat opgepast moet worden ,,dat je met dit plan de markt niet verstoort''. Maar, nuanceert de woordvoerder: ,,Als sector hebben wij natuurlijk geen belang bij maatregelen die de afzet van hypotheekproducten belemmert.''