Interessante onderneming

De schrijver en essayist Menno ter Braak (Eibergen, 1902) beëindigde op 14 mei 1940 zijn leven, omdat hij dat niet onder Duits bewind wenste voort te zetten. Samen met E. du Perron, die vrijwel tegelijkertijd stierf, had hij het tijdschrift Forum opgezet, was oprichter van de Filmliga en schreef onder meer Politicus zonder Partij. Van de reputatie van Ter Braak, voor de Tweede Wereldoorlog gevreesd en gewaardeerd als ontmaskeraar van de heersende orde, is nu niet veel meer over. De film die Krijn ter Braak met Hans Fels over zijn oom Menno maakte, doet amper een poging daar iets aan te veranderen. Het gaat de makers om de reconstructie van Ter Braaks zelfmoord, ten huize van Menno's broer Wim, de vader van Krijn ter Braak.

Wat bewoog op die 14de mei 1940 Menno ter Braak, vragen de makers van de documentaire Het tweede gezicht zich af, en waarom voltrok Wim de `euthanasie' van zijn broer? Voor de beantwoording wordt, na een screentest, de acteur Peer Mascini met het leven en de werken van Menno ter Braak `geladen'. Dit `experiment', gebaseerd op Hamlet die al toneelspelend zijn oom tracht te ontraadselen, pakt uit als een interessante onderneming. Het is aardig te zien hoe eerst Mascini door Krijn ter Braak allerlei wetenswaardigs over oom Menno krijgt toegediend, om vervolgens geloofwaardig in de vooroorlogse essayist te transformeren. Maar soms ook loopt dit personage de `documentaire' elementen – interviews met Ter Braak-kenners en -familieleden – nogal in de weg.

Een familiehistorie als die van Krijn ter Braak is dermate fascinerend, dat het jammer zou zijn als deze dramaturg daar niet wat mee zou hebben gedaan. Een verdienste is ook dat de film Ter Braak en zijn Forum-generatie weer eens onder de aandacht brengt. Maar de vraag is of de keuze voor de samenwerking met de documentarist Hans Fels wel zo'n gelukkige was. Nu is er een hybridisch geheel van gespeeld, semi-documentair en interview-materiaal ontstaan, dat ook van de geïnteresseerde kijker een behoorlijke flexibiliteit vereist. Waarschijnlijk was het verhelderender geweest als het vormexperiment van Krijn ter Braak over de relatie tussen zijn oom en zijn vader was voorafgegaan door de vraaggesprekken met tijdgenoten en geestverwanten, bewonderaars en critici van Menno ter Braak. Het gedramatiseerde einde is zo aangrijpend dat het een paar onvergetelijke tv-momenten oplevert.

Het tweede gezicht, VPRO, Ned.3, 20.05-21.28u.