`Gouden aandelen' op de korrel

Zogeheten 'gouden aandelen', die overheden zeggenschap geven over geprivatiseerde ondernemingen, kunnen voordelen en risico's opleveren. De beslissing van het Europese Hof van Justitie dat Groot-Brittannië en Spanje er in een aantal gevallen vanaf moeten zien, is zo voorzichtig niet het kind met het badwater weg te gooien.

Volgens het Hof belemmeren gouden aandelen de vrije doorstroming van kapitaal tussen de lidstaten. Toch zijn de bezwaren van het Hof niet absoluut. Als de nationale veiligheid of de openbare dienstverlening in het geding zijn, mogen overheden een gepaste invloed blijven uitoefenen op de bedrijven in kwestie.

De uitspraak zal de meeste kracht hebben in die gevallen, waarin aan gouden aandelen wordt vastgehouden om emotionele redenen, zoals het koesteren van een nationale kampioen of het geruststellen van de publieke opinie over de verkoop van het familiezilver van de staat. Zo heeft de uitspraak een afschrikwekkende werking op privatiseringen.

Er zijn bewijzen voorhanden dat overheden volwassen beginnen te worden, zodat zulke emotionele overwegingen nu minder zwaar wegen. De afgelopen twee jaar heeft het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld het initatief genomen om af te zien van gouden aandelen als er geen relatie bestond met nationale veiligheid of openbare dienstverlening. De bescheiden argumenten tegenover het Hof voor Britse overheidscontrole over de vliegveldautoriteit BAA, leek slechts bedoeld om het principe van gouden aandelen overeind te houden in bedrijven waar zij er werkelijk toe doen.

Maar de emoties laaien elders hoog op. De trammelant over Volkswagen toont aan dat staatseigendom zelfs voor Europa's grootste economie een gevoelige kwestie is. Italië en Denemarken doen hun uiterste best om bepaalde gouden aandelen te behouden.

In sommige essentiële sectoren is liberalisering een voorwaarde voor toetreding tot de EU, en het Hof maakt uitzonderingen waar het voortbestaan van overheidscontrole werkelijk van belang is. Hongarije en Polen hebben ermee ingestemd staatsbezittingen te verkopen aan buitenlandse branchegenoten. De vraag is of het 'oude Europa' een net zo progressieve koers zal varen.

Onder redactie van Hugo Dixon.

Voor meer commentaar: zie www.breakingviews.com.

Vertaling Menno Grootveld.