`Geen kloon is hetzelfde, het zijn allen individuen'

Gynaecoloog Severino Antinori begrijpt niets van het tumult over zijn experimenten met het klonen van mensen. Ooit zal dat heel gewoon zijn.

,,Ik laat mij door niemand tegenhouden.'' De 57-jarige Italiaanse gynaecoloog Severino Antinori is vastberaden om klonen toe te voegen aan het repertoire van kunstmatige technieken van menselijke voortplanting. Vandaag hield hij in Amsterdam de openingslezing op het congres `Bessensap' voor wetenschapsjournalisten en wetenschappers.

,,Ik ben God niet'', zegt Antinori. ,,Maar ik verzet mij tegen het aan banden leggen van de vrije wetenschap. We moeten doorgaan met het onderzoek naar klonen want het is erg belangrijk om alles te begrijpen van de vroege ontwikkeling van het menselijk embryo.''

Naar eigen zeggen voert een team van honderden medewerkers in vijf landen onder leiding van Antinori menselijke kloonexperimenten uit. Wie zijn medewerkers zijn en in welke landen het onderzoek plaatsvindt, houdt de Italiaan zorgvuldig geheim: ,,Ik kan niet vrijuit spreken. Als ik dat wel zou doen en ik keer terug naar Italië, dan wordt ik meteen uit het college van artsen gegooid en mag ik mijn werk niet meer doen.''

Hoewel Antinori zegt te hechten aan openbaarheid en wetenschappelijke controleerbaarheid, blijven zijn experimenten omgeven door een waas van geheimzinnigheid. Zo kondigde hij in november vorig jaar de geboorte aan van zijn eerste menselijke kloon, maar weigert hij nu verdere details prijs te geven. ,,Maar u moet me op mijn woord geloven dat de klonen er zijn.''

Veel vakgenoten en regelgevers die het klonen van mensen hebben verboden zien de strapatsen van Antinori met afkeuring aan. Maar de omstreden kloonarts trekt er zich niet het minste van aan. Zijn vermetelheid lijkt er alleen maar groter door te worden. ,,Het klonen van mensen verbieden is in strijd met de fundamentele rechten van de mens. Ook mannen met voortplantingsproblemen moeten eigen kinderen kunnen krijgen.''

Van kritiek wil de arts niets weten. Mensen die op ethische gronden het klonen van mensen afwijzen schildert hij consequent af als ,,de talibaan''. En op de vraag of hij bij zijn experimenten wel rekening houdt met de gezondheid van de vrouwen en de kloonkinderen, reageert hij furieus: ,,Wij zijn niet gek! Wij zijn goede gynaecologen en gaan heel zorgvuldig te werk. We controleren iedere stap vanaf de gebruikte cellen en eicellen tot aan het embryo. In de baarmoeder volgen wij het embryo met behulp van echo's.''

Dat biedt geen garantie op een gezond kind, maar Antinori bagatelliseert: ,,Er is misschien een paar procent van de kinderen met een afwijking, maar dat komt ook voor bij normale zwangerschappen.'' Volgens de arts kan hij door intensieve controle een groot deel van de miskramen voorkomen, maar waar hij die zekerheid aan ontleent, blijft onduidelijk.

Ondertussen schampert Antinori over collega's die beweren dat het klonen van mensen moeilijk zou zijn. Onderzoeker Gerald Schatten van de universiteit van Pittsburgh berichtte vorige week in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science dat er bij het klonen van resusapen chromosoomverstoringen optreden waardoor het embryo zich niet goed ontwikkeld. Omdat mensen net als apen tot de primaten behoren, kan dit betekenen dat hetzelfde probleem bij mensenklonen opduikt.

Antinori: ,,Schatten had voordat hij deze proeven uitvoerde geen enkele ervaring met klonen. Doordat wij een uitgebreide ervaring hebben met ivf, hebben wij veel meer succes.''

Van de Raëliaanse sekte, die in december vorig jaar beweerde een eerste menselijke kloon ter wereld te hebben gebracht, moet Antinori al helemaal niets hebben. ,,Het zijn leugenaars en zij berokkenen de goede zaak veel schade. Vorig jaar stuurde Brigitte Boisselier mij een fax met een wanhopig verzoek om haar te helpen met het klonen. Daar ben ik uiteraard niet op ingegaan. Drie maanden later kwamen zij met het bericht van hun eerste kloonbaby. Totaal ongeloofwaardig.''

Dagelijks wordt de kliniek van Antinori in Rome door de Italiaanse autoriteiten gecontroleerd om te zien of ik er niets illegaals gaande is. Toen in februari van dit jaar ook militairen Antinori's laboratorium kwamen inspecteren, ging de arts met veel tamtam in hongerstaking. Na een gesprek met de minister van Gezondheid behaalde hij de overwinning en trokken de soldaten zich terug.

Antinori is tot in zijn haarvaten vervuld met de Don Quichote-rol die hij zichzelf heeft aangemeten. ,,Ik wordt verguisd en in de media consequent afgeschilderd als een Frankenstein. Ik begrijp niets van de angst dat door klonen de individualiteit verloren zou gaan. Geen kloon is hetzelfde, het zijn allemaal individuen.''

Volgens Antinori stuiten nieuwe technieken aanvankelijk altijd op weerstand, maar al ze veilig zijn gebleken, worden ze razendsnel geaccepteerd. ,,De Britse gynaecoloog Robert Edwards werd in 1978 bij de geboorte van Louise Brown, het eerste ivf-kind, ook zeer fel aangevallen. En kijk nu eens, ivf is routine geworden. Zelf ontwikkelde ik de ICSI-techniek, een variant van ivf waarbij de zaadcel direct in het eitje wordt geïnjecteerd om de kans op bevruchting te vergroten. Ook daar was protest tegen, maar nu zijn er duizenden Nederlandse vrouwen die op die manier een kind hebben gekregen. Later heb ik een vrouw van 64 jaar via ivf een gezonde baby bezorgd. Collega's hadden vooraf gezegd dat zoiets biologisch niet zou kunnen, maar door een goede selectie van kandidaten had ik toch succes. Zo zal het met klonen ook gaan, daar ben ik van overtuigd.''

Trots laat Antinori een krantenknipsel zien van de Britse krant The Independent van 13 april, waarin Nobelprijswinnaar James Watson zegt dat hij vindt dat het onderzoek van Antinori door moet gaan. ,,Langzaamaan krijg ik wel steun'', zegt Antinori.