De valkuilen van de Noord-Zuidlijn

Een echte verzekering tegen schade door de aanleg van de Noord-Zuidlijn is voor Amsterdam onbetaalbaar. De oppositie in de gemeenteraad twijfelt of het project moet doorgaan.

Toen de 89-jarige gepensioneerde bouwvakker Julian Bridgeman op zaterdag 8 februari van dit jaar met zijn boodschappen in Lavender Street in Stratford, Oost-Londen, thuiskwam, merkte hij dat zijn voordeur niet meer dicht wilde. ,,Ik besloot de deur te maken'', staat op de website van het blad Cobouw. Maar hij was nog niet binnen of hij hoorde ,,een geweldig harde klap''. Hij keek uit het raam en zag nog juist hoe zijn tuin verdween. In totaal zakten drie Stratfordse tuinen tien meter diep weg en moesten 47 bewoners worden geëvacueerd.

Anderhalve dag voor de verzakking had Hudson, de bijnaam van de tunnelboormachine van de Channel Tunnel Rail Link (CTRL), zich twintig meter onder de tuinen door gegraven. De CTRL moet St Pancras in Noord-Londen verbinden met Kent. Volgens een woordvoerder was er geen aanwijzing dat er iets stond te gebeuren. Het boorproces wordt continu `gemonitord' en daarbij was niets afwijkends waargenomen. Na de verzakkingen werd het boren onmiddellijk stopgezet.

In Amsterdam wordt momenteel een soortgelijke tunnel geboord, voor de Noord-Zuidlijn. De gemeenteraad vergadert vanavond over het reserveren van geld voor eventuele schade. Verzekeren blijkt onbetaalbaar (46,5 miljoen euro). De Amsterdamse wethouder verkeer Mark van der Horst maakt zich geen zorgen. ,,Het boorproces wordt continu gemonitord'', hield hij zijn toehoorders voor tijdens de officiële opening van de Noord-Zuidlijn op 22 april. De angst voor ingezakte huizen, zoals bij herhaling uitgesproken door tegenstanders, is onterecht, zei hij. Een geavanceerd meetsysteem waarschuwt voor verzakkingen in de bodem of van bouwwerken.

In Engeland is het boren met de Hudson onlangs weer begonnen. De `Health and Safety Executive' (HSE) heeft daarvoor toestemming verleend. Uitstel van het werk kostte de CTRL 240.000 pond (circa 333.620 euro) per week. Volgens het Britse dagblad The Guardian heeft de HSE in een begeleidend schrijven gesteld dat er op dit moment ,,geen techniek voorhanden is die op betrouwbare wijze kan bepalen welke afwijkingen van belang er nog in het gebied zitten''. Verdere ,,anomalies in the ground'' kunnen dan ook niet worden uitgesloten.

Tot een van de mogelijke calamiteiten op het traject van de NZL wordt een grote verzakking gerekend. Dat staat in het zogeheten AON-rapport, een risico-analyse die in opdracht van de gemeente Amsterdam is opgemaakt. De NZL wordt een uniek project genoemd, mede omdat nog niemand zo diep en over zo'n grote afstand in de slappe bodem onder een dichtbevolkte stad heeft geboord. Omdat bouwondernemers dit Amsterdamse graafavontuur te ongewis vonden en daardoor hoge prijzen vroegen, mislukte de aanbesteding van de NZL de eerste keer. Nu, na de tweede aanbesteding, kan de gemeente geen verzekeraars vinden die het project tegen een betaalbare prijs willen verzekeren.

De NZL werd in 1999 begroot op 1,8 miljard gulden. Nu is die prijs gestegen tot 1,5 miljard euro. Kostenoverschrijding is normaal bij een miljarden kostend infrastructureel megaproject, schrijft de Deense onderzoeker Bent Flyvbjerg in Megaprojects and risk. Hij verwijst onder meer naar een studie naar 44 urban rail projects, waarbij de gemiddelde kostenoverschrijding 45 procent was.

Het risico van onvoorziene rampen en grote kostenoverschrijdingen van een toch al duur project vormen de argumenten waarmee de oppositie probeert de NZL te torpederen. Voorstanders stellen dat de binnenstad zonder NZL verwordt tot een krater van inactiviteit en dat de risico's beheersbaar zijn. Toch moest ir. Bosch, de leider van het project, tijdens een persconferentie onlangs toegeven dat al bij de eerste spade in de grond iets grondig is misgegaan.

Van het Kabel en Leidingen Informatie Centrum in Amsterdam kreeg een onderaannemer tekeningen die afweken van de tekeningen die hij van de hoofdaannemer had ontvangen. De onderaannemer merkte deze afwijkingen niet op en raakte op 4 februari bij de eerste graafwerkzaamheden enkele gasleidingen. Het verkeer op het Rokin moest wegens explosiegevaar een halve dag worden stilgelegd. ,,We kregen toch wel zó'n sik toen dat gebeurde'', zei Bosch, ,,want dat hadden we natuurlijk helemaal niet verwacht.''