Iran en VS niet eerder zo dicht bij en ver uit elkaar

Iran en de Verenigde Staten onderhouden regelmatige contacten met elkaar. Toch is normalisering ver weg. Want er is ook felle tegenstand in beide landen.

Amerikaanse en Iraanse regeringsfunctionarissen hebben ,,heel recentelijk'' overleg gevoerd in Genève, zonder derden erbij, zo heeft een hoge Amerikaanse functionaris in het gezelschap van minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell afgelopen weekeinde in Jeruzalem verklaard. Powell zelf bevestigde dat beide landen regelmatig ,,communiceren'', maar voegde eraan toe dat herstel van de diplomatieke relaties ,,op dit moment'' niet aan de orde is. Voor beide zijden, voegde hij eraan toe. Wel aan de orde zijn het Israëlisch-Palestijnse conflict en de situatie in Irak.

Hoe dan ook zijn Iran en de Verenigde Staten niet eerder sinds hun breuk na de Islamitische Revolutie van 1979 en de bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran zo dicht bij elkaar geweest – en tegelijk ook zo ver uit elkaar. Want in beide landen hebben de voorstanders van bilaterale contacten en zelfs normalisering van de betrekkingen met felle tegenstanders te maken. En wie wint valt niet te zeggen.

In de Islamitische Republiek vloeit die tegenstand voort uit een defensieve houding. ,,Dat zou neerkomen op een overgave aan de vijand'', aldus gisteren nog Opperste Leider ayatollah Khamenei, wiens bewind wordt gekenmerkt door inspanningen verandering tegen te houden. In Amerika daarentegen pleiten neoconservatieve activisten steeds luidruchtiger voor regimewisseling in Teheran.

Taboe is het onderwerp van relaties met de VS in Iran allang niet meer. Betogers scanderen op hoogtijdagen nog wel het rituele `Dood aan Amerika!', maar ondanks Khamenei wordt openlijk gediscussieerd over toenadering tot de VS. De neoconservatieve dreigementen uit Washington en de oorlog in Irak versterken die discussie alleen maar. Een meerderheid van de Iraanse parlementsleden riep vorige week de regering zelfs op een dialoog met Washington te beginnen, en een pragmatische conservatief als de invloedrijke ex-president Rafsanjani pleitte vorige maand voor een referendum over de kwestie. In elk geval probeert Teheran zich zo weinig aanstootgevend mogelijk te gedragen: ,,Teheran wil geen confrontatie en frictie met Amerika in Irak'', aldus bijvoorbeeld de conservatieve voorzitter van de Nationale Veiligheidsraad, Hassan Rohani, na Amerikaanse beschuldigingen van Iraanse opruiing in Irak.

De voorstanders van normalisering in Amerika worden in elk geval verbaal overschreeuwd door de pleitbezorgers van regimewisseling (overigens niet noodzakelijkerwijs langs militaire weg). Dezen zijn tot de conclusie gekomen dat de Iraanse hervormers niets kunnen bereiken, of hebben daar nooit iets in gezien. Zij zijn ook binnen de regering van president Bush – die Iran vorig jaar in zijn `As van het Kwaad' heeft ingedeeld – te vinden, met name in het ministerie van Defensie, dat zich steeds meer manifesteert als rivaal van het State Department. Nucleaire ambities, steun aan anti-Israëlische terreur, onderdrukking van de bevolking, voor hen is er niets dan slechts aan het regime van de mullahs in Teheran.

De Republikeinse senator Brownback heeft zojuist een wetsontwerp ingediend om Iraanse oppositiegroepen in het buitenland te gaan steunen, ,,uit solidariteit met het volk van Iran''. Volgens de Britse Financial Times heeft het Pentagon al contacten aangeknoopt met de door het State Department als terroristen aangeduide Mujahedeen-Khalq en met de aanhangers van de zoon van de door de islamitische revolutie verdreven sjah van Iran. De sjah jr. wordt wel gezien als prettig alternatief voor het islamitische regime.

William Kristol, hoofdredacteur van de neoconservatieve vaandeldrager The Weekly Standard, schreef deze week dat een democratisch Irak, en de democratisering van het hele Midden-Oosten zoals president Bush die ziet, afhangt van regimewisseling in Iran. ,,Op de uitkomst van de confrontatie met Iran [..] rusten de toekomst van de Bush doctrine – en, heel goed mogelijk, Bush' presidentschap – en de kansen op een veiliger wereld''. Contacten met de duivel, dat zijn gesprekken met Iran in dit licht.