Wie de sterkste geurvlag levert...drukt zijn stempel...op het regeerprogram

Hoeveel mensen zouden nog weten onder welk motto het kabinet Balkenende I in juli vorig jaar aan het werk ging? `Duidelijkheid en daadkracht', juist.

Over dit soort kwesties van pakkende naamgeving breken onderhandelaars en informateurs van het nieuwe kabinet zich in deze tijd het hoofd. Achter de muren van het het Eerste-Kamergebouw, waar de formatieonderhandelingen plaatshebben, is nu de afhechting van de zogeheten ,,financiële paragraaf'' aan de orde. Maar daar moeten de onderhandelaars uit kunnen komen met enige politieke wil – en vooral, met VVD-leider Gerrit Zalm aan de knoppen.

Deze oud-minister van Financiën en voormalig directeur van het Centraal Planbureau (CPB) kent, volgens een medewerker, de rijksbegroting als zijn broekzak en goochelt als het moet voor elk probleem een oplossing tevoorschijn.

Vorige week werd duidelijk dat de informateurs de komende tijd een definitieve tekst van het volgende regeerakkoord willen opstellen. Uit eerdere formaties is gebleken dat coalitiepartners er niet weinig aan gelegen is om zo'n akkoord met een krachtige eigen geurvlag te besprenkelen.

Zo heeft ook nu weer D66-leider Boris Dittrich bij voortduring gehamerd op het belang van de ,,eigen herkenbaarheid'' van zijn partij, hoewel die met slechts zes zetels in de Kamer de onverbiddelijke junior-partner is.

De gevoelde noodzaak van Nederlands kabinetten om zich te voorzien van een motto is natuurlijk een rechtstreeks gevolg van de onvermijdelijke coalitieregeringen waarmee wordt gewerkt: zij voeren niet één verkiezingsprogramma uit maar een programma dat een compromis is van de wensenlijstjes van de deelnemende partijen.

Zo is een coalitie een amalgaam van verschillende partijkleuren. In de jaren negentig leverde dat Paars op. Met als motto in 1994: `Werk, werk, werk'. In 1998 lukte het PvdA/VVD/D66 echter niet een motto te bedenken, en achteraf noemen deelnemers aan die regering, zoals oud-minister Peper (Binnenlandse Zaken, PvdA), dat kabinet dan ook ,,richtingloos''.

Gerrit Zalm verklaarde onlangs desgevraagd dat CDA/VVD/D66 (Groen, blauw, groen) ook weer paars opleverde, en dat leek een misverstand. Immers, die drie kleuren leveren bruin op en dat is in de politiek geen wervende kleur meer. Zalm bedoelde waarschijnlijk dat hij vindt dat het financieel-economisch beleid, zoals dat was in de twee Paarse kabinetten waarin hij verantwoordelijk was voor Financiën, gewoon kan worden voortgezet.

Het was ook niet zonder betekenis dat CDA-leider Balkenende meteen al op de eerste dag een motto had voor kabinet waarover hij tevergeefs onderhandelde met de PvdA: ,,Verandering voor kracht en kwaliteit''.

Ook nu weer is het de vraag welke partij het duidelijkst zijn stempel zal drukken op de coalitie. Het CDA is de grootste partij, en levert met de premier de naamgever van het kabinet. Het is nu onder meer de vraag of Balkenende zijn stokpaardje van de waarden- en normendiscussie weer van stal zal halen in het nieuwe regeerakkoord. Het oude akkoord, nog opgesteld door informateur Donner, bood behalve een `beleidsagenda' een aantal preliminaire paragrafen waar diep werd ingegaan op zaken als het ,,versterken van onderlinge betrokkenheid en het waarborgen van gemeenschappelijke waarden''. In het tussentijds verslag dat de informateurs op 1 mei aanboden aan de koningin is weinig terug te vinden van zulke overwegingen.

Daar staat tegenover dat wel allerlei `immateriële kwesties' van de kleine christelijke partijen worden gehonoreerd, als dank voor hun medewerking aan de informatie. Het gaat bijvoorbeeld om het evalueren van de gang van zaken rond abortus en euthanasie, het bordeelverbod en de gewetensbezwaarde gemeenteambtenaar.

Bovendien begint vandaag in Rotterdam de Week van Waarden en Normen. Een lokale gebeurtenis georganiseerd in samenwerking met de landelijke CDA. Een persbericht meldt dat de partij ,,een week lang met u in debat zal gaan over de waarden & normen die wij, met elkaar willen nastreven''. In dit licht valt een terugkeer van het waarden- en normendebat in het regeerakkoord niet uit te sluiten

Dat is misschien wel de achtergrond van de opmerking van Zalm vrijdag in zijn weblogboek over het regeerakkoord dat het ,,de bedoeling is te volstaan met een beknopte tekst''. Hij heeft er in het verleden geen misverstand over laten bestaan dat hij geen groot liefhebber is van wat hij noemde de ,,tegeltjeswijsheden'' van zijn CDA-collega. Dus hoe minder tekst, des te minder kans op gemoraliseer. Naar verwachting heeft Zalm minder moeite met cijfers: het vorige regeerakkoord telde een financieel bijvoegsel van achttien pagina's.

Overigens spreken de informateurs niet over een regeerakkoord maar over een regeerprogram. Die term wijst er op dat het niet de bedoeling is de deelnemende fracties te binden aan de afspraken. Een term die uitdrukking wil geven aan de wens om meer dualisme tussen Kamer en Kabinet in te voeren.

Als het program gereed is, deze week of volgende week, zal het kunnen dienen als graadmeter van de machtsverhoudingen binnen de coalitie.

De Tweede Kamer vergadert deze week over het rapport van de enquêtecommissie inzake Srebrenica.