Religieuze gelukzaligheid

,,Waarom bent u zoveel gelukkiger dan gewone stervelingen als wij?'', was de vraag ter ere van een sobere vijfhonderdste aflevering van de religieuze actualiteitenrubriek Kruispunt met een groepje abts en abdissen. Ik kon het antwoord wel verzinnen: omdat de vrager als hij zou zijn toegetreden tot een klooster aan gewone stervelingen zou smeken: ,,Waarom bent u zoveel gelukkiger dan gewone kloosterlingen als wij?''

Aanleiding was een afgeronde reportageserie over bekende Nederlanders die een paar dagen in het klooster waren geweest. Ze hadden het daar fan-tas-tisch gevonden. Een sober leven in stilte, mooi gezang, veel persoonlijke warmte, en vooral geen media, geen tv. Want van die media moet je allerlei dingen doen, zoals het klooster in gaan bijvoorbeeld.

De abts en abdissen speelden in het programma dat als thema ,,het onbehagen in ons land'' had meegekregen hun rol van gelukkigen – ze kunnen best wat jonge toetreders gebruiken – maar somden ook de lasten op van het kloosterleven. Niet de warme intimiteit van een vaste partner, zeiden ze. Maar dan vergeten ze dat ook steeds meer mensen buiten het klooster die warmte missen. Een spraakzame abt had het zelfs over een hunkering, maar hij werd ,,getroost'' door het leven met andere hunkerende broeders. Troost vooronderstelt toch dat je niet gelukkig bent. De twee abdissen hadden kinderen willen hebben en er was geen fysiek contact. Maar ja, gezien al die nadelen hadden ze nog best een harmonieus leven. Alles went, zeker als de media je niet lastig vallen met wat je nog meer kunt doen. En het feit dat ze in dienst van God zijn en uitzicht hebben op een gelukzalig hiernamaals maakt veel goed.

Er moet veel maatschappelijk onbehagen zijn, want het weekeinde raakt steeds voller met troost. Tussen religieuze diensten door zijn er op Nederland 1 gesprekken over de religieuze beleving, op zondagmorgen Het vermoeden, op en voor wie niet slapen kan op zondagnacht 't Hijgend hert. Verder nog Kruispunt, Heilig vuur, noem maar op, een ware proliferatie van religieuze herontdekking. Ook buiten de EO wordt er hevig gehunkerd naar het heilige. Gisteren had Kruispunt een reportage over de 33-jarige Nederlandse top-abdis van een orthodoxe Argentijnse kloosterorde die zich niet opsloot, maar armen, zieken en geestelijk gestoorden hielp. Om niet. Ze leefden van giften, doorgedraaide groenten en fruit. Dat is wat anders dan de zoveelste bonus voor onbewezen diensten. Geld voor missionarissen in arme landen wordt niet verspild.

Diezelfde avond nog zag ik de andere kant van de religieuze gelukzaligheid als reactie op ,,onbehagen'', dit keer over verslaving en prostitutie. In Moordenaar in naam van Allah portretteerde de Iraniër Maziar Bahari de beruchte landgenoot die zestien verslaafde prostituees had vermoord, daar met smaak over napraatte en in detail beschreef hoe hij het deed. Hij meldde niet dat hij ook gemeenschap met hen had gehad. Een religieuze Volkert van de G. ,,Voor dieren had ik meer gevoel'', sprak de Iraanse religieuze martelaar en veteraan van de oorlog tegen Irak. Maar anders dan Volkert kreeg hij steun van andere mannen die openlijk hun bewondering uitspraken dat hij een einde wilde maken aan die ,,verdorvenheid''. Hij was getrouwd, maar zijn zoon sprak met respect over zijn daden en na zijn arrestatie leek het er even op dat hij weer zou worden vrijgelaten. Toen hij voor het verhoor de plekken van het delict moest bezoeken, maakte hij grappen met de politie en de aanwezige journalisten. Dochters beschreven hun vermoorde moeders en uitten beschaamd hun verdriet.

Zo'n documentaire, mede gefinancierd door het Jan Vrijmanfonds, geeft een scherp inkijkje in de samenleving. Uit Iran komen er de laatste tijd veel. Misschien dat de rechter mede onder de druk van de camera besloot de verdachte te veroordelen. De moordenaar kon niet op zijn eentje bepalen of iemand in de zin van de koran ,,het bloed in zijn lichaam niet waard is'', vond hij. De moordenaar kreeg de doodstraf. Ook daar was hij blij mee, want wat voor geluk wachtte hem niet daarna. Zijn organen zou hij doneren. Aan het einde van de documentaire hing hij aan de galg. Een op de koran gebaseerde straf die hier als misdadig geldt, maar die meer voldoening geeft dan een op de koran gebaseerde vrijlating. Je weet maar nooit waar religieus geluk toe kan leiden.