Polen schuift aan bij de grootmachten

Door de oorlog in Irak heeft Polen internationaal aan gezag gewonnen. De Polen tellen helemaal mee. Dat ondervinden ook Frankrijk en Duitsland.

Polen schuift aan bij de groten van Europa. ,,In een paar jaar tijd zijn we erin geslaagd om een plaats te verwerven in de internationale politiek. We zijn niet langer een bangig object, maar spelen zelf mee.''

Jubelend reageerde het Poolse dagblad Rzeczpospolita dit weekeinde op de uitkomst van de met enige spanning tegemoet geziene ontmoeting tussen de politieke leiders van Frankrijk, Polen en Duitsland in de stad Wroclaw. ,,Dit is een fundamentele verandering. De Duitse bondskanselier en de Franse president vliegen niet langer over onze hoofden van en naar Moskou. Vanaf nu hoeven we geen genoegen meer te nemen met de uitkomsten van internationaal overleg. Voortaan worden we eerst geconsulteerd.''

De ontmoeting tussen bondskanselier Gerhard Schröder, president Jacques Chirac en president Aleksander Kwasniewski vrijdag in Wroclaw is wat de Polen betreft een groot succes geweest. In de slotverklaring beloven de drie landen elkaar in de toekomst meer te consulteren als het gaat om ,,de ontwikkeling van buitenlands beleid, veiligheid en defensie''. De drie landen beloven nadrukkelijk te zullen werken aan de ,,ontwikkeling van civiele en militaire activiteiten, zowel in het kader van het Europese veiligheidsbeleid als voor de versterking van de band tussen de Europese Unie en de NAVO''. Polen voelt zich feitelijk erkend als gelijke partner.

De drie landen voeren regelmatig overleg in wat formeel de Weimar-driehoek heet. Deze diplomatieke driehoek werd begin jaren negentig opgezet om Polen te helpen bij de Europese integratie. Frankrijk en Duitsland, de belangrijkste handelspartners van Polen, wilden iets extra's doen voor het geteisterde Polen. De grote Europese spelers tegenover het zwakke Polen.

Maar de oorlog in Irak heeft de rollen veranderd. Duitsland en Frankrijk hebben een slechte oorlog achter de rug. De twee landen kunnen op dit moment niet veel meer dan achter de internationale feiten aanlopen. Polen heeft een uitstekende oorlog achter de rug.

Speciale Poolse eenheden braken het Iraakse verzet bij Umm Qasr en maakten de weg vrij voor de opmars naar Bagdad. Met iets meer dan vijftig rambo's – groter is de eenheid zogenoemde GROM-troepen niet – bevocht Polen zijn nieuwe internationale positie. Als beloning mogen de Polen straks het bevel voeren over een van de sectoren waarin de Verenigde Staten Irak willen indelen.

Met een stagnerende economische groei en een werkloosheid van bijna twintig procent ziet heel Polen reikhalzend uit naar de wederopbouwcontracten.

In de jaren zeventig en tachtig voerde Polen in opdracht van Saddam Hussein een aantal megaprojecten uit, zoals de aanleg van fabrieken en wegen. Irak staat voor 564 miljoen dollar bij de Polen in het krijt. Het Poolse bedrijfsleven staat te trappelen om aan de slag te gaan.

Vorige week struikelde de Poolse minister van Defensie, Jerzy Szmajdzinski, bijna over zijn eigen benen, toen hij zonder overleg met de betrokkenen ook Duitse en Deense troepen intekende in de voorlopig nog virtuele Poolse sector. [Vervolg POLEN: pagina 5]

POLEN

Warschau heeft een mening

[Vervolg van pagina 1] Minister van Defensie Szmajdzinski was te hard van stapel gelopen en Polen werd in Duitse kranten bitter `onbeschoft' en de Amerikaanse `ezel van Troje' genoemd.

Gezien de eerdere verwijten van president Chirac aan de nieuwe democratieën van Midden- en Oost-Europa dat ze te snel achter de VS aan lopen, waren de verwachtingen nogal gespannen toen de politieke leiders van Frankrijk, Duitsland en Polen elkaar vrijdag ontmoetten. Er was veel goed te maken. En onder leiding van de Poolse president Kwasniewski, die als geen andere Poolse politicus de hoofdzaken van de bijzaken weet te onderscheiden, gebeurde dat ook.

Warschau beloofde zich niet te verzetten tegen Duits-Franse pogingen om een eigen Europees veiligheidsbeleid van de grond te tillen. Parijs en Berlijn legden uit dat een eigen veiligheidsbeleid geen uitholling hoeft te betekenen van de NAVO.

Kwasniewski gaf toe dat zijn minister van Defensie het verhaal van de mogelijke Duitse deelname aan de Poolse operatie in Irak ,,onhandig had gecommuniceerd''. Bondskanselier Schröder nam daar genoegen mee en liet doorschemeren dat de Duitsers best wel mee willen doen: ,,We zullen doen wat we kunnen voor de wederopbouw van Irak, zolang dat onder toezicht gebeurt van de VN''.

Ook Chirac deed zijn uiterste best om de tegenstellingen weg te poetsen. Hij zou niet de bedoeling hebben gehad om Warschau te kwetsen toen hij aan de vooravond van de oorlog tegen Irak zei dat de nieuwe democratieën in Europa ,,een uitgelezen gelegenheid voorbij hadden laten gaan om hun mond te houden''. Chirac deed zijn uitspraak in Brussel, in reactie op de brief waarin tien landen hun onvoorwaardelijke steun uitspraken voor het Amerikaanse beleid tegenover Irak. In Wroclaw, drie maanden later, zei Chirac het allemaal niet zo bedoeld te hebben. Polen mag er voortaan een eigen mening op na houden.

De politieke analist Aleksander Smolar waarschuwt in Rzeczpospolita echter dat Polen nu ook weer niet naast zijn schoenen moet gaan lopen. Het land moet een subtiel evenwicht zoeken tussen zijn Europese en zijn transatlantische belangen. ,,Zonder de megalomane gedachte dat wij zouden kunnen bemiddelen tussen de VS enerzijds en Duitsland en Frankrijk anderzijds''.

Ook oud-premier Tadeusz Mazowiecki maakt kantekeningen. In Gazeta Wyborcza pleit hij voor meer `stijl' van de kant van de Poolse regering. Minister van Defensie Szmajdzinski en minister van Buitenlandse Zaken Cimoszewicz gaan wat hem betreft soms wel wat erg kort door de bocht. Om het pas hervonden Europese evenwicht te bewaren mag Polen zich niet zonder mandaat van of de VN of de NAVO in Irak melden, vindt Mazowiecki.