Bezuinigen nog steeds slecht voor economie

De bezuinigingsplannen van CDA, VVD en D66 pakken vooralsnog slecht uit voor de economie. Maar 15 miljard euro wegsnijden zonder pijn is onmogelijk.

Het is weer doorrekentijd. De bezuinigings- en investeringsplannen van de onderhandelaars van CDA, VVD en D66 worden met enige regelmaat richting Centraal Planbureau (CPB) gestuurd om de effecten ervan op de economische groei, werkgelegenheid en begrotingssaldo te bepalen. Tot nu toe pakte een eerste doorrekening van de plannen niet best uit. Het tekort bleef fors en de bezuinigingen hadden slechts negatieve effecten op de economie. Reden temeer om afgelopen weekend stevig door te onderhandelen over aanvullende maatregelen, zoals een extra bezuiniging van 1,5 miljard om de zorgkosten te beteugelen.

VVD-leider en onderhandelaar Gerrit Zalm liet er afgelopen zaterdag na afloop van de onderhandelingen weinig onduidelijkheid over bestaan. Ook het pakket dat naar verwachting morgen van het CPB terugkomt, zal nog niet voldoende zijn. Vooral de zorg en de sociale zekerheid leveren de oplopende kosten een groeiend budgettair probleem op waar vooralsnog geen rem op te zetten lijkt.

Grootste probleem voor de onderhandelaars is hoe op een intelligente manier te bezuinigen. Zij moeten rond de 15 miljard euro wegsnijden uit de uitgaven van het rijk. Dit is bijna onmogelijk zonder negatieve effecten op de economische groei. Het bruto binnenlands product bedraagt momenteel ongeveer 500 miljard euro, het wegsnijden van 15 miljard euro levert derhalve een groeivertraging van 3 procentpunt op over vier jaar, ofwel ruim 0,75 procentpunt minder groei per jaar.

CDA, VVD en D66 zijn bereid forse ingrepen te doen in de sociale zekerheid. Het verschil tussen een uitkering en een baan wordt groter, hetgeen een positief effect op de werkgelegenheid zou moeten hebben. Dergelijke maatregelen mogen de economie structureel vooruit helpen, maar op korte termijn kent het CPB weinig waarde toe aan deze bezuinigingen. Een aanpassing van bijvoorbeeld de werkloosheidswet, sorteert pas effect als de lichting werklozen die onder het nieuwe regime valt weer aan het werk gestuurd wordt of in de bijstand komt. Een verkorting van de uitkeringsperiode van bijvoorbeeld vijf naar vier jaar heeft derhalve pas over vier jaar effect.

Hetzelfde geldt voor ingrepen in de zorg. Sinds 2001 hebben patiënten recht op zorg en past de overheid de budgetten aan aan de hoeveelheid operaties en het wegwerken van de wachtlijsten. Dat heeft een positief effect op de wachtlijsten (ze krimpen), maar de zorguitgaven namen vorig jaar met tien procent toe, en naar verwachting dit jaar weer. Op zijn vroegst in 2006 zal er pas een concurrerend zorgstelsel worden ingevoerd, maar tot die tijd zijn aanvullende maaregelen nodig. ,,Wat we ook doen, de effecten slaan op zijn vroegst in 2005 pas neer'', aldus een VVD'er.

Zalm, die de touwtjes bij de financiële onderhandelingen strak in handen heeft, neigt ernaar soepeler om te gaan met de tekortdoelstelling. Het structureel versterken van de economie is voor de liberalen belangrijker dan het begrotingsevenwicht in 2007. Ook D66 voelt daar voor. Grote vraag is echter in hoeverre het CDA bereid is daaraan tegemoet te komen. In de vorige formatiefase, tussen CDA en PvdA, waren de CPB-doorrekeningen en een tekort in 2007 nog de directe aanleiding voor het stuklopen van de onderhandelingen. Nog een keer breken op de cijfers lijkt deze keer geen optie.