Bach vermakelijk in wereldlijke theatrale cantates

Bachs Koffiecantate met moederdag – daar moet het Combattimento Consort Amsterdam over hebben nagedacht. Het lustige Liesje dat zingend weigert haar koffieverslaving op te geven is nog wel geen moeder, zij laat in haar huwelijkscontract toch vast opnemen dat de echtgenoot in spe haar caffeïne-pretjes gedoogt. Want welke jonge moeder overleeft uiteindelijk zonder koffie?

Bach schreef geen opera's, al werden over de muziekdramatische potenties van de Matthäus Passion talrijke tractaten geschreven. Wél componeerde Bach twee wereldlijke cantates, de Koffiecantate (ca. 1734) en de Jachtcantate (1713), die het Combattimento Consort gistermiddag in de Kleine Zaal van het Concertgebouw presenteerde als double-bill van komische mini-operaatjes.

Semi-scènische `opera-die-geen-opera-is' in de Kleine Zaal lijkt een problematisch uitgangspunt. Inderdaad ging van het simpele eenheidsdecor – een zonnige serre met witte gordijntjes – weinig uit, maar binnen dat kader bereikte regisseuse Eva Buchmann met kleine vondsten originele en vermakelijke effecten. Zo las de vader van koffiejunk Liesje in de Leipziger Tageszeitung dat `Kaffee müde Männer wieder munter macht', en leed tenor Bernard Loonen als Liesjes verloofde zichtbaar onder een multifunctionele puntmuts, die behalve zijn hoofd ook een koffiepot warm hield.

Zulke grapjes – waarvan een deel vermoedelijk ter plekke geïmproviseerd – lieten ook het Combattimento Consort onder violist Jan Willem de Vriend niet ongemoeid, zonder dat gedeelde pret ten koste ging van de algehele concentratie. In Bachs Brandenburgse concert nr. 1 (Urfassung, BWV 1046a) moest het ensemble wennen aan de akoestische maat van de Kleine Zaal en werd de luisteraar overdonderd door decibellen. Maar instrumentaal realiseerde het Combattimento Consort bijzonder fraaie instrumentale soli in verschillende aria's, en gaf een zoet meanderend blokfluitduo couleur locale aan de bekende aria Schafe können sicher weiden, prima gezongen door sopraan Liliane Ecoffey.

Over de hele linie was deze scènische Bach vocaal opmerkelijk sterk bezet. Sopraan Barbara Hannigan wekte acterend de lachlust door als Liesje mokkend koffiepunten te knippen, en vervoerde met de loepzuivere, ijle perfectie waarmee zij in de aria Ei! Wie schmeckt der Coffee süsse vocale ornamentjes omkrulde tot zinnelijke zuchtjes. Ook de jonge en indrukwekkend lenig rondbuitelende bariton Henk Neven bleek met zijn warme, krachtige timbre theatraal én vocaal perfect getypecast als strenge vader en, in de Jagdcantate, wellustige en hoorndragende Pan in pluchen broek.

Concert: J.S. Bach. Regie: Eva Buchmann. Kostuums: Peter George d'Angelino Tap. Decor: Klaas Visser. Gezien: 11/5 Concertgebouw Amsterdam.