WRRREED, PIERCINGS

De expositie in Teylers Museum over `De Versierde Mens' spreekt vmbo-leerlingen bijzonder aan. `Walgelijk!'

Eigenlijk hoort het niet, vinden Roxanne (15) en Veshyda (14) uit klas 2h van het Montessori College Oost in Amsterdam, piercings en tatoeages in een museum. Want als de twee vmbo-scholieres het woord `museum' horen denken zij meteen `oud, saai en serieus'. In dat opzicht heeft het Teylers Museum in Haarlem de meiden aardig weten te verrassen met de tentoonstelling `De Versierde Mens II'. Daarin wordt de hedendaagse jongerencultuur met zijn piercings en tatoeages heel handig verbonden met het oorspronkelijke, veelal tribale karakter ervan. ``Dit is een onderwerp dat heel dicht bij onze leerlingen staat. Het spreekt ze heel erg aan'', zegt Wiesje Moen, docente verzorging. ``Als je iets dufs gaat doen haken ze af.''

Voor Teylers Museum vormt de tentoonstelling de eerste kennismaking met een doelgroep die in de toekomst wellicht vaker in de musea te vinden zal zijn. Vanaf volgend jaar wordt namelijk het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) ook op het vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) ingevoerd. ``Op cultureel gebied wordt er nog heel weinig georganiseerd voor ons type onderwijs'', zegt Moen. ``Maar je hebt wèl een programma nodig, want als je deze leerlingen gewoon in het museum loslaat, zonder opdracht, wordt het niks. Dat zijn ze zo beu.''

Daarom is ze erg te spreken over de tentoonstelling in Teylers Museum, waarvoor een speciaal lespakket is samengesteld. Met een videoband en een boekje met achtergrondinformatie kan het bezoek op school worden voorbereid. Daarnaast wordt er een `kijkwijzer' bij geleverd, die houvast biedt bij het doorlopen van de tentoonstelling. De kijkwijzer leidt de leerling als het ware door de tentoonstelling, die speciaal daarvoor in drie delen is gesplitst. Verdeeld over drie groepen beantwoorden de leerlingen vragen bij de onderdelen `vroeger en nu', `mode en muziek' en `piercen en verzorgen'

``Eèh, getver'', zegt Kate (15) als ze de zogenaamde `darkroom' is ingedoken. Hier hangen zwart-wit foto's van extreem versierde mensen, vol tatoeages op en piercings in lichaamsdelen die doorgaans voor de buitenwereld verborgen blijven. ``Een piercing in je tong of navel vind ik wel mooi'', zegt het meisje (met twee oorbellen en een navelpiercing) ``maar dit vind ik echt te ver gaan. Sommige foto's hier vind ik echt schokkend. Walgelijk.''

De tentoonstelling roept nogal wat reacties op bij de scholieren. Veel `oh'- en `ah'-geroep, kreten van afschuw en verwondering. ``O mijn God'', zegt Lamiyae (15, met twee keer twee oorbellen) als ze een tekening ziet van een vrouw uit Congo, versierd door scarificatie (huidversiering door littekens). ``Zoiets heb ik nog nooit gezien.'' En de leerlingen praten samen over wat er te zien is. ``Wat vind jij hier nou van'', vraagt Veshyda (twee keer twee oorbellen) aan Roxanne (twee keer twee oorbellen) terwijl ze op een kleurenfoto wijst van een vrouw met een lief elfje in blauw en groen getatoeëerd op haar borst en een tepelpiercing. ``Ik vind dit wel mooi'', zegt Roxanne. ``Ik ook'', knikt Veshyda.

Ismaël (15) vindt het ``wel eens wat anders'', deze tentoonstelling. ``Het is wel interessant om te zien wat mensen allemaal met zichzelf doen.'' Zelf heeft hij geen piercings of tatoeages, zelfs geen oorbelletje. ``Dat doe je niet als jongen, vind ik.'' In klas 2h hebben niet veel jongeren een piercing (behalve oorbellen), maar uit gegevens van het Teylers Museum blijkt dat 70% van de vmbo-scholieren gepierced is. Dat verklaart de wellicht de grote belangstelling voor de tentoonstelling. Er zijn 650 jongeren die inmiddels een lespakket in hun bezit hebben. Velen komen via school, maar er zijn er ook die de tentoonstelling op het Internet ontdekken.

``Er is erg weinig informatie over piercings'', vertelt Mariëlle van Tilburg, educatief medewerkster van het museum. ``Jongeren zijn op zoek.'' Daarom wordt in de tentoonstelling ook specifiek aandacht besteed aan het belang van hygiëne. Er wordt gewezen op het gevaar van bloedoverdraagbare ziektes als hiv en hepatitis als een piercer niet hygiënisch werkt. Het moet met schone naalden en sieraden uit een plastic verpakking en met plastic handschoenen. Ook wordt uitgelegd dat goede piercingshops met een speciaal formulier werken, het `informed consent', waarin een aantal vragen over iemands gezondheid en leeftijd moeten worden beantwoord. Dat deed de shop waar Kate haar navelpiercing liet zetten niet, vertelt ze. ``Maar ze werkten wel super-hygiënisch, daar heb ik op gelet.''

Ayse (14, twee keer twee oorbellen en een neuspiercing) staat vol verwondering te kijken naar een foto van een vrouw met een lipschotel. ``Hoe praten en eten zij?'' vraagt ze zich hardop af. Het antwoord staat in de lap tekst naast de foto: `met lipschotels kan niet gegeten worden en ook praten is onmogelijk.' Maar kennelijk schrikt de hoeveelheid letters af, want Ayse loopt, na een vluchtige blik op de tekst, door. ``Ze lezen slecht'', zegt Van Tilburg later. ``En ik ben er al achter gekomen dat er voor het vmbo te veel tekst bij de foto's staat. Dat moet de volgende keer anders.'' Overigens zal Teylers Museum niet continu een tentoonstelling voor het vmbo inrichten. Van Tilburg: ``We hebben eerst een onderwerp en dan kijken we welke doelgroep daar bij zou passen, niet andersom.''

Van Tilburg zou de tentoonstelling liever nog meer praktische invulling geven. ``Zelf dingen doen is de beste leerschool voor vmbo-ers'', vindt ze. Maar als enige educatief medewerkster van het museum lukte het haar niet om dat binnen de muren van Teylers Museum te realiseren. Daarom heeft ze in het lespakket de suggestie opgenomen om terug op school affiches te maken of mee te doen met de wedstrijd `ontwerp je eigen piercingsieraad'. Die wedstrijd organiseert het museum in samenwerking met de jongerensite Cult Online. Na de zomervakantie gaat de tentoonstelling `op schoolreis'. Vmbo-scholen kunnen de fotopanelen en de bijbehorende teksten lenen van het museum. In het kader van het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming kunnen de leerlingen de tentoonstelling een eigen karakter geven, met bijvoorbeeld foto's van klasgenoten met piercings.

De Versierde Mens II is in Teylers Museum in Haarlem nog te zien tot 1 juni 2003. Meer informatie: tel. 023 - 531 90 10.