Waarmee gaan we geld verdienen?

De bodem van de Duitse economische groei lijkt te zijn bereikt. Maar van een opleving durft niemand nog te spreken. `We zijn goed in windmolens maar daarvan kun je geen 80 miljoen mensen voeden.'

Toekomstvoorspellers zaten er al eens vaker naast en Norbert Walter weet dat. Dus zegt de chef-econoom van Deutsche Bank omzichtig: ,,De Duitse economie laat de eerste behoedzame tekenen zien van conjuncturele bodemvorming.'' Of: ,,De periode van neerwaartse bijstellingen is aan zijn einde gekomen.''

De Duitse bankiersvereniging voorspelt voor 2004 een stijging van het bruto binnenlands product (bbp) met 2 procent. Na drie jaar marginale tot minuscule groei een hele verademing. Maar, relativeert Walter meteen: volgend jaar wordt vier dagen meer gewerkt dan dit jaar, dus eigenlijk groeit de economie maar met 1,5 procent. Het woord `opleving' komt tijdens de presentatie van de prognoses in Berlijn dan ook niet over zijn lippen. Het enige positieve dat je over de Duitse economie kunt opmerken, zegt Walter, is dat de Nederlandse economie het sinds kort nog slechter doet. ,,En dat is nu werkelijk geen troost.''

Ook als de economie weer een tikkeltje meer vaart krijgt, kampt Duitsland nog jaren met structurele problemen. In april steeg de werkloosheid tot 4,45 miljoen mensen (10,8 procent), het hoogste niveau sinds de eenwording. Daar staan ongeveer 420.000 vacatures tegenover. En niemand weet hoe dat gat gedicht kan worden.

Angela Merkel, voorzitter van de CDU, gaat ervan uit dat ,,het nog acht à tien jaar zal duren voordat Duitsland in Europa weer voorop zal lopen''. Duitsland was in de jaren negentig ten gevolge van de eenwording zo met zichzelf bezig, zei Merkel deze week tijdens een persgesprek, ,,dat we van louter schrik niet zagen dat de wereld om ons heen veranderde.'' Duitsland miste zo de aansluiting op de wereldmarkt, reageerde traag op globalisering en informatica. In de nieuwe deelstaten werd intussen alle dynamiek afgewurgd met de omvangrijke Westduitse wet- en regelgeving. ,,Waarom heeft een land als Polen wel een grote economische groei en de oude DDR niet?'' Plannen om de Duitse economie vlot te trekken door de luxe maar ook dure en logge Sozialstaat te hervormen zijn er inmiddels te over. Bondskanselier Schröder vecht in eigen kring voor zijn `Agenda 2010', een omvangrijk hervormingsplan dat onder andere voorziet in lagere werkloosheidsuitkeringen en versoepeling van de ontslagbescherming. De linkervleugel van de SPD ziet zijn plannen als verraad, als nodeloze sociale afbraak. Schröder heeft tot een bijzonder partijcongres op 1 juni de tijd om ze voor zijn zaak te winnen.

Tussen Schröder en de traditioneel SPD-gezinde vakbonden is inmiddels een heuse oorlog uitgebroken over de hervorming van de Duitse verzorgingsstaat. Michael Sommer, voorzitter van vakverbond DGB, beticht Schröder van kiezersbedrog en kondigde gisteren ,,massaprotesten grote stijl'' aan. De DGB heeft een eigen reddingsplan en pleit voor overheidsinvesteringen ter hoogte van 15 miljard euro, voor de helft te financieren met nieuwe schulden. Klein probleem: Duitsland overschrijdt nu al jaarlijks de Europese marge voor het begrotingstekort. De regeringscoalitie negeerde de voorstellen, vrijwel alle economen maakten het met de grond gelijk en werkgeversvoorzitter Rogowski riep Schröder op de rug recht te houden, de ,,fundamentalisten'' in vakbondskring te negeren.

Opmerkelijk veel steun krijgt Schröder van de oppositiepartijen CDU/CSU, die een eigen plan op tafel hebben gelegd dat veel weg heeft van de voorstellen van de regering. ,,Conservatieve kiezers in Duitsland accepteren geen blokkadepolitiek'', zei Merkel over impliciete steun aan delen van Schröders `Agenda 2010'. Het gevaar van die strategie is dat Schröder straks de hervormingen als eigen succes opeist en de oppositie geen punten scoort. Dat risico moet de CDU nemen. Leven, zegt Merkel, is nu eenmaal levensgevaarlijk.

Merkel, die ervan uitgaat dat Schröder een eclatante overwinning zal boeken op het partijcongres, hekelt het feit dat de kanselier geen enkel idee heeft waar Duitse arbeidsplaatsen vandaan moeten komen. ,,Waarmee moet Duitsland geld verdienen?'' Schröder heeft geen antwoord op die vraag. Duitsland heeft een gebrek aan nieuwe bedrijvigheid met toekomstperspectief. ,,We zijn goed in windmolens, maar daar kun je geen 80 miljoen mensen mee voeden.'' Duitsland, zegt Merkel, heeft behoefte aan een nieuwe golf startende ondernemers, aan een Gründerrevolution. Maar waar die vandaan moet komen blijft eveneens vaag.