Solliciteren is weer hard werken

Dilemma 9. Diploma op zak, maar geen baan. Werkgevers staan even niet te springen om jonge, hoogopgeleide werknemers. Hoe overbrug je als starter de sollicitatieperiode? Met een lening, een uitkering of een bijbaan?

Starters op de arbeidsmarkt krijgen steeds moeilijker een baan. Volgens het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) stijgt de werkloosheid onder hoogopgeleiden sneller dan de werkloosheid onder anderen. Op dit moment zijn er ruim 50.000 werkloze starters tot 23 jaar. Wat moet de starter doen als de baan niet snel genoeg komt?

De 26-jarige Reinder Otter werd begin dit jaar met deze vraag geconfronteerd. Zijn studie bedrijfsinformatietechnologie aan de Hogeschool van Enschede zat erop. Hij was klaar voor de arbeidsmarkt, de markt alleen niet voor hem. ,,Vanaf eind augustus 2002 begon ik met solliciteren. Toen studeerde ik nog. Ik heb ongeveer veertig brieven de deur uitgedaan, maar werd maar drie keer op gesprek uitgenodigd.'' In februari kon Otter via een uitzendbureau aan de slag als medewerker van de facilitaire dienst bij de Belastingdienst. ,,Ik heb heel erg veel geluk gehad dat ik zo snel een baan heb kunnen vinden.''

Vrijwel alle starters moeten tegenwoordig veel geduld hebben. ,,In het verleden zochten hoogopgeleiden twee tot drie maanden naar een baan. Nu gaat die tijd al richting een half jaar, of langer'', weet Anouk Bogers, loopbaanadviseur bij het loopbaanadviescentrum van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Toch is de toenemende zoektijd volgens Bogers niet direct een reden om lager in te zetten. ,,Wij adviseren studenten nog steeds te solliciteren op hun eigen niveau. Ze moeten niet meteen een stapje terug doen.'' Het probleem is dat veel werkgevers op zoek zijn naar mensen met én de juiste papieren én werkervaring. En dat laatste hebben starters niet. Bogers erkent dit probleem. ,,Wij zien het belang in van relevante werkervaring. Dus mocht het zo zijn dat zij een baan tegenkomen beneden hun niveau die relevante werkervaring biedt, dan moeten zij hier toch voor gaan.''

Starter Otter kwam al snel tot de conclusie dat solliciteren beneden zijn opleidingsniveau voor hem een goede optie was. ,,Maar het probleem is wel dat men zegt dat je te hoog opgeleid bent. Voor bedrijven is dit niet aantrekkelijk, omdat zij van tevoren al weten dat je waarschijnlijk niet lang zult blijven.'' Zijn huidige baan is op havo-niveau. ,,Ik heb daar absoluut geen problemen mee. Afgezien van het feit dat het geld opbrengt, staat het beter op je cv dan een periode `bankzitten'.''

Patrick van Eijs, projectleider van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) beaamt dit. ,,In de huidige omstandigheden moeten hoger opgeleiden breder kijken. De term `beneden eigen niveau' klinkt vaak dramatischer dan het is. Binnen een bedrijf zijn er vaak wel doorgroeimogelijkheden.'' Een gat in het cv is bovendien volgens Van Eijs een beperking. ,,Bij mensen die een moeizame start hebben gemaakt, verloopt de rest van hun carrière vaak ook wat moeizamer. Het is altijd beter een baan te hebben, ongeacht het niveau.''

Bovendien moet er ook bij de pas-afgestudeerde brood op de plank komen. ,,Dat is een moeilijk probleem'', zegt loopbaanadviseur Bogers. ,,Een werkloosheidsuitkering krijgen ze niet. Ze moeten dan toch via het uitzendbureau werk gaan zoeken. Vaak hebben ze wel bijbanen, maar de valkuil daarbij kan zijn dat ze daarin blijven hangen, omdat solliciteren minder noodzakelijk is.''

Starters die zich fulltime storten op het solliciteren, moeten de periode tot het eerste salaris financieel overbruggen. Ze kunnen geld lenen bij de bank, of bijvoorbeeld van hun ouders. Daarnaast is de bijstand een mogelijkheid, tenzij zij een partner met inkomen hebben. Starter Otter had het geluk dat de periode dat hij geen salaris ontving, kort was. ,,Daarnaast had mijn vriendin vanaf half januari een baan, waardoor de druk enigszins afnam. Ik had ook kunnen lenen van mijn ouders, maar dat doe ik liever niet.'' Toch voelt hij de gevolgen van de krappe arbeidsmarkt nog dagelijks in zijn portemonnee. ,,Ik verdien maar minimumloon. De vaste kosten en rekeningen worden door mijn vriendin opgevangen en ik verdien het `extra' voor het eten en andere zaken. We proberen zo zuinig mogelijk aan te doen met de boodschappen. Uit eten gaan kunnen we ons niet permitteren. Toch hebben we voor mijn gevoel veel luxe.''

Volgens ROA-projectleider Van Eijs hoeven hoger opgeleiden niet te wanhopen. ,,De huidige problemen zijn van tijdelijke aard. Ik verwacht dat de markt eind dit jaar weer aantrekt. Als dat gebeurt, zijn er weer banen voor de hoger opgeleiden.''

Maar worden de starters van nu niet ingehaald door de volgende lichting? ,,Als de markt aantrekt, zullen werkgevers inderdaad eerder geneigd zijn de nieuwe starters aan te nemen. Maar zodra er weer een tekort aan hoogopgeleiden is, krijgen de starters van nu een nieuwe kans'', zegt Van Eijs.

Tot die tijd zit er voor de pas afgestudeerden niets anders op dan veel solliciteren. Het CWI geeft workshops over solliciteren en netwerken. Ook de loopbaanadviescentra op de universiteiten en hogescholen geven cursussen. Voor starters die niet direct een sollicitatietraining willen volgen, heeft loopbaanadviseur Bogers enkele tips. ,,Open sollicitaties hebben veel nut. Wanneer er minder aanbod is, moeten mensen creatiever zijn. Open sollicitaties geven een actieve houding aan. De sollicitant moet zich dan wel goed voorbereiden. Leer de organisatie kennen. Wat doet de organisatie en wie werken er? Voer netwerkgesprekken en bedenk wat jij voor een organisatie kunt betekenen. Op basis daarvan moet je vervolgens gericht solliciteren.''

De gevreesde arbeidsmarkt ontwijken, door bijvoorbeeld op wereldreis te gaan, raadt Bogers af. ,,Het is de vraag of dat nu wel zo verstandig is. Gaten in het cv leveren toch moeilijkheden op.'' Even doorbijten dus.