JUNKPATENT

Moleculair biologen over de hele wereld maken zich bijzonder kwaad omdat zij ineens moeten gaan betalen voor het gebruik van junk-DNA, de genetische code tussen de genen die geen duidelijke betekenis heeft. In Nature van 8 mei reageert moleculair bioloog Joe Sambrook van het Peter MacCallum Cancer Institute in Melbourne furieus: ``Naar mijn mening belemmert het vragen van licentiegelden aan academische onderzoekers de voortgang van het onderzoek.''

Een raar verhaal, betalen voor betekenisloze basen. Wat is er aan de hand? Vijftien jaar geleden, reeds voordat het Humane Genoomproject van start ging, zag de Nieuw-Zeelandse immunoloog Malcolm Simons in dat ook junk-DNA soms waardevolle informatie kan opleveren, namelijk over naastgelegen genen. Hij vroeg wereldwijd diverse patenten aan op het diagnostisch gebruik van dit DNA en dat werd hem verleend.

Junk-DNA codeert zelf niet voor eiwitten, maar levert wel informatie op over nabijgelegen genen. De stukken junk-DNA erven vaak tegelijk over met naburige genen en daardoor zeggen specifieke mutaties in het junk-DNA iets over de aanwezigheid en aard van deze genen. De kenmerkende puntmutaties in het junk-DNA (zogeheten niet-functionele SNP's) zijn daarom bruikbaar om de aanleg van allerlei erfelijk bepaalde ziektes (zoals borstkanker) op te sporen.

Het Australische bedrijf Genetic Technologies (GTG) uit Melbourne dat de patenten van Simons heeft overgenomen, heeft volgens het nieuwsbericht in Nature al `miljoenen dollars aan licentiecontracten' gesloten met geneesmiddelenfabrikanten en bedrijven die genetische analyses uitvoeren. Tot de klanten behoren onder meer de Amerikaanse bedrijven Myriad Genetics en Sequenom.

Sinds kort is GTG echter ook academische onderzoeksgroepen in Australië, Nieuw-Zeeland, de VS, Japan en Europa gaan aanschrijven met de bedoleing om ook met hen licentie-contracten te sluiten. De Universiteit van Utah is een van de eerste academische instellingen die zo'n overeenkomst zijn aangegaan, zo werd deze week bekend. Volgens GTG is hiermee een zeer bescheiden bedrag gemoeid, nauwelijks meer dan duizend dollar.

In de academische wereld hebben de pogingen van GTG om ook van universiteiten geld te innen kwaad bloed gezet. Academische onderzoeksgroepen die zonder winstoogmerk werken worden meestal vrijgesteld van licentiebetalingen in het genetisch onderzoek. Zij zijn nu bang dat ook andere bedrijven hun patenten in het universitaire onderzoek te gelde zullen willen maken. Het bedrijf reageert lauw: ``Wat wij doen is wettelijk.''