Weer geen hamerstuk over Irak bij de VN

De VN-Veiligheidsraad begint vandaag overleg over een Amerikaanse resolutie om de sancties tegen Irak op te heffen. Een hamerstuk lijkt het niet te worden.

Wordt het puin ruimen of verdere afbraak? Vandaag overlegt de VN-Veiligheidsraad over een Amerikaanse ontwerpresolutie om de sancties tegen Bagdad op te heffen en de rol van de Amerikaans-Britse `bezetters' en die van de VN voor ten minste één jaar te regelen. Het is een belangrijk ijkpunt voor de crisis bij de Verenigde Naties over `Irak'. Prolongeren de grote landen hun diepe verdeeldheid van voor de oorlog: de Verenigde Staten en Groot-Brittannië versus Frankrijk, Rusland en China? Of sluiten zij omwille van Realpolitik en de Iraakse bevolking de rijen?

Terwijl Amerikaanse diplomaten een `15 tegen 0 aanvaarding' van de resolutie voorspellen, houden andere VN-diplomaten rekening met hernieuwd getouwtrek. De regering-Bush zegt er vertrouwen in te hebben dat de Amerikaanse resolutie weinig hindernissen zal tegenkomen, en dus niet hetzelfde lot zal wachten als de oorlogsresolutie van medio maart, die op een dreigend veto van in elk geval Frankrijk stuitte en moest worden ingetrokken.

,,De president wil dat de Veiligheidsraad snel optreedt en er is geen noodzaak voor een langdurig debat'', zei de woordvoerder van Bush, Fleischer, gisteren. Hij gaf een rozige lezing van de resolutie: opheffing van de VN-sancties, afbouw in vier maanden tijd van het olie-voor-voedselprogramma dat de Iraakse bevolking helpt voeden van olieopbrengsten, ,,het voorzien in een geschikt bestuur om helpen voorzien in veiligheid en wederopbouwen van Irak, en het bemoedigen van internationale deelname aan deze inspanning''.

Volgens VN-diplomaten zullen andere landen mogelijk een zeer afwijkende lezing geven: bijna carte blanche of een hoofdrol voor de `bezettende mogendheden' of `het Gezag', zoals de Amerikaans-Britse coalitie zichzelf nu officieel erkent; met daarbij een grote controle op de olieinkomsten, een adviserend bijrolletje voor de VN bij de wederopbouw, geen regeling voor de terugkeer van de VN-wapeninspecteurs, laat staan voor het sturen van een stabilisatiemacht.

Volgens de ontwerptekst erkent de resolutie het Amerikaans-Britse `Gezag' over Irak voor ten minste één jaar: zij zetten samen met de Irakezen en met een VN-coördinator een interimregering in Irak op poten. De VN-coördinator, die geen beslissingsbevoegdheid heeft, moet ook de humanitaire hulp, veiligheid, wederopbouw en hervormingen in Irak bevorderen. De olieinkomsten en nog eens drie miljard dollar via het olie-voorvoedselprogramma belanden in een `Irak Assistentie Fonds', dat geleid wordt door de Amerikanen en de Britten om daarvan de wederopbouw te financieren. Een internationaal orgaan, bestaande uit VN-chef Annan, het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank, moet dit fonds controleren.

VN-diplomaten noemen de resolutie `hard' en `recht in het gezicht'. De landen in de anti-oorlogscoalitie kunnen gemakkelijk de indruk krijgen dat hun wordt ingepeperd dat zij, na eerder buitenspel te hebben gestaan tijdens de oorlog, nog steeds buitenspel staan na de oorlog en nu alsnog de militaire operatie mogen legitimeren. Het Amerikaans-Britse `Gezag' heeft ook nog haast. De Amerikanen en Britten willen een stemming vóór 3 juni, als het olie-voor-voedselprogramma, dat nu de VN nog de controle geeft over de Iraakse olieinkomsten, moet worden verlengd. Zonder aanvaarding van de resolutie heeft geen enkele partij, noch van Iraakse, Amerikaanse of VN-kant, het wettelijke recht olie te exporteren. Die export is cruciaal voor de wederopbouw.

Rusland en Frankrijk hebben nog eigen wensen en belangen. Menig VN-diplomaat verwacht dat, hoewel de animo voor een nieuwe confrontatie aan weerskanten ontbreekt, Rusland en Frankrijk de resolutie willen aanpassen. Dit kan weer resulteren in scherpe onderhandelingen. Frankrijk en Rusland willen een grotere rol voor de VN en de VN-wapeninspecteurs laten vaststellen dat Irak ontwapend is vóórdat de sancties worden opgeheven. Frankrijk wil de VN-inspecteurs laten samenwerken met inmiddels aanwezige Amerikaanse inspecteurs en sancties slechts opschorten. Maar Parijs wil dit keer ,,pragmatisch'' zijn en schermt niet met een veto.

Rusland wil de olieinkomsten in VN-greep houden totdat een nieuwe regering is benoemd. Rusland heeft nog zes tot acht miljard dollar tegoed van Irak. Wat hiermee gebeurt, is onduidelijk. Moskou mag volgens de resolutie blijven rekenen op 1,5 miljard dollar aan contracten voor civiele goederen onder het olie-voorvoedselprogramma. Of dat voldoende wisselgeld is, zal snel blijken.