`Stop cholesterolverlager in het drinkwater'

Rond de cholesterolverlager simvastatine is deze week een prijzenoorlog losgebarsten. De markt voor dergelijke medicijnen groeit al jaren als kool. ,,Ze werken zo goed, stop ze maar in het drinkwater.''

In de top drie van best verkochte medicijnen in Nederland stonden vorig jaar twee cholesterolverlagers. Simvastatine, van het Amerikaanse farmacieconcern Merck, haalde plaats twee. Atorvastatine, van landgenoot Pfizer, kwam op drie. De omzet van cholesterolverlagers groeit al jaren als kool. En daaraan komt voorlopig geen eind, voorspelde het College voor Zorgverzekeringen onlangs. In 1998 gebruikten 436.000 Nederlanders zo'n medicijn, in 2001 was dat aantal opgelopen tot 710.000. En volgend jaar zullen dat er naar verwachting 900.000 zijn. De omzet steeg navenant. In 1994 bedroeg de uitgave aan cholesterolverlagers in Nederland 70 miljoen euro. In 2001 was dat opgelopen tot 277 miljoen euro.

Veruit de meest voorgeschreven cholesterolverlagers zijn de zogeheten statines. Simvastatine, dat vorig jaar een omzet haalde van 118 miljoen euro, is daar een voorbeeld van. Rond simvastatine barstte deze week een prijzenoorlog los, nadat het patent op het medicijn op maandag afliep. Het Nijmeegse bedrijfje Genthon besloot een goedkope variant van simvastatine op de markt te brengen, die 42 procent goedkoper was. Apothekers en groothandelaren reageerden woedend.

Prof.dr. J. Kastelein, hoogleraar vasculaire geneeskunde aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, noemt het succes van de statines niet verwonderlijk. ,,Ze werken erg goed, en hebben amper bijwerkingen.'', zegt hij. Kastelein vergelijkt de komst van de statines met ,,het walhalla'', zeker voor de tienduizenden patiënten die erfelijk belast zijn met een extreem hoog cholesterolgehalte. Dat is een belangrijke risicofactor voor aderverkalking. En dichtslibbende vaten verhogen de kans op een hartinfarct. Van het totaal aantal jaarlijkse sterfgevallen (circa 150.000) overlijdt bijna veertig procent aan een hartziekte. En de meest voorkomende hartziekte is verstopping van de kransslagaders, die het hart van bloed en zuurstof voorzien.

Ook de Wageningse hoogleraar prof.dr. M. Katan, deskundige op het gebied van cholesterol, is enthousiast over de statines. ,,Als wetenschapper mag ik eigenlijk niet spreken van wondermiddelen, maar het komt wel in de buurt.''

Uit studies blijkt dat statines de kans op een hartinfarct met circa dertig procent verkleinen. De medicijnen remmen de aanmaak van cholesterol en zorgen er zo voor dat zich ook minder cholesterol kan afzetten op de wand van de bloedvaten. Daarmee vertragen ze het proces van aderverkalking. Bij het voorschrijven van cholesterolverlagers wordt niet alleen gekeken naar het cholesterolgehalte in het bloed, maar ook naar andere risicofactoren zoals hoge bloeddruk, roken, suikerziekte en weinig beweging. Juist in combinatie verhogen deze factoren het risico op een hartinfarct sterk.

Of de statines in de dagelijkse praktijk hun beoogde succes behalen, is maar de vraag. Want, om het gewenste effect te bereiken moeten ze minstens vijf jaar worden geslikt, liefst levenslang. Maar uit vorig jaar gepubliceerd onderzoek van het Utrechtse Pharmo-instituut blijkt dat 33 procent van de patiënten die een cholesterolverlager slikt, de medicatie binnen een jaar afbreekt. Vandaar dat Katan het begrijpelijk vindt dat erover wordt gesproken om de statines in bijvoorbeeld drinkwater of brood te stoppen. ,,Ik hoorde dat laatst op een congres in Amerika'', zegt hij. ,,Ik ben er zelf niet voor. Het is een forse stap om onze maatschappij zo te gaan inrichten: medicijnen in ons dagelijks voedsel.''

In de medische wereld is nu veel discussie over de uitbreiding van het gebruik van de statines. Vorig jaar publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet een studie waaruit blijkt dat de statines voor veel meer groepen patiënten effect hebben dan voorheen gedacht. Ook mensen met suikerziekte en een hoge bloeddruk die een normaal of zelfs laag cholesterolgehalte hebben, zouden er baat bij hebben. Sommige zorgverzekeraars in Nederland denken er nu over om, op basis van deze studie, het breder gebruik van statines te gaan vergoeden. Maar dat zal voor een belangrijk deel afhangen van de kosten. Daarom, zegt Kastelein, is het ook zo belangrijk dat het bedrijf Genthon de prijs van simvastatine met veertig procent heeft verlaagd. Hoe goedkoper de middelen, hoe breder je ze kunt inzetten. Kastelein: ,,Maar als veel meer mensen het gaan gebruiken komt onherroepelijk weer de vraag: wie gaat het vergoeden?'' Twee jaar geleden wakkerde de Gezondheidsraad die discussie al eens aan, door aan te geven dat onder de gebruikers van statines veel rokers zitten. En de combinatie roken-hoog cholesterolgehalte geeft een extra hoog risico op een hartinfarct. Moeten rokers dan maar zelf opdraaien voor de kosten van hun cholesterolverlagende medicijnen? Toenmalig minister Borst van Volksgezondheid besloot de medicijnen voor alle voorgeschreven patiënten te blijven vergoeden. Maar volgens Kastelein gaan nu geruchten dat er bij de formatie van de nieuwe regering, die de komende kabinetsperiode 15 miljard euro wil bezuinigen, over wordt gedacht om de cholesterolverlagers uit het ziekenfondspakket te gooien. De hoogleraar noemt dat bizar. Kastelein: ,,In Nieuw-Zeeland schoot daardoor het aantal hartinfarcten omhoog.''

Toch voert deze discussie tot een steeds vaker terugkerend thema, zegt Katan. De medische technologie maakt een bloei door. Er is eindeloos veel meer mogelijk dan de maatschappij kan betalen. De eigen, financiële bijdrage van de individuele burger zal toenemen. En we zijn niet allemaal miljonair. ,,Dus straks zal een individu moeten kiezen: wil ik een heupprothese, een staaroperatie of een statine'', zegt Katan. Aan de andere kant, zegt hij, kun je de problemen natuurlijk ook proberen te voorkomen. ,,Stop met roken, beweeg en eet gezond.''