Litouwers stemmen twee dagen over EU

De Litouwers stemmen morgen en zondag over het EU-lidmaatschap. Euroscepsis bestaat vooral bij nationalisten en boeren. De grootste vraag echter betreft de opkomst.

Litouwen is de eerste ex-Sovjet-republiek (en de eerste van de drie Baltische landen) die gaat stemmen over aansluiting bij `Europa': na de Maltezen, de Slovenen en de Hongaren besluiten de Litouwers in een referendum of ze volgend jaar lid van de Europese Unie willen worden.

Dat ze dat in meerderheid willen, staat volgens de peilingen vast. Rond 65 procent van de Litouwers wil dat, en slechts dertien procent wil dat niet. Maar de Litouwse wet zegt dat het referendum pas geldig is als de helft van het electoraat gaat stemmen. En dus is er wel degelijk sprake geweest van een campagne. Bij de laatste verkiezingen, begin dit jaar, kwam maar 53 procent van het electoraat opdagen. In Hongarije stond de regering onlangs in haar hemd toen maar 45 procent van het kiezersvolk opkwam. Voor de zekerheid geeft de Litouwse regering de burger twee dagen lang van zes uur 's ochtends tot tien uur 's avonds de kans zijn stem uit te brengen. Ook de Slowaken, die volgende week aan de beurt zijn, smeren hun referendum over twee dagen uit. Het Hongaarse resultaat heeft iedereen gewaarschuwd.

De campagne is op zijn Litouws gevoerd: met verve. Er is een Eurobier (gemaakt van Litouws water, Duits mout en Deense hop). President Rolandas Paksas, voormalig luchtacrobaat, nodigde EU-commissaris Günter Verheugen aan boord van zijn stuntvliegtuig en voerde een vliegstunt uit. 's Lands popsterren hebben speciale concerten gegeven, televisiesterren hebben zich ingespannen. Alle toppolitici van alle belangrijke politieke partijen hebben aan de campagne meegedaan en zelfs de leiders van de katholieke, protestantse en orthodoxe kerken deden mee, want, zo zei kardinaal Audrys Backis, ,,we moeten de mensen helpen zich te realiseren dat we deel uitmaken van Europa''.

Geen wonder dat de stem van de tegenstanders niet bijzonder luid klonk. Hun argumenten: Litouwen moet zich niet vlak nadat het zich met pijn en moeite heeft losgemaakt uit de ene unie (de Sovjet-Unie) aansluiten bij weer een unie, want dat betekent opgave van soevereiniteit, een verzwakking van de natiestaat en een verlies aan nationale identiteit. ,,We zijn de bewakers van Litouwens vrijheid. We moeten oppassen dat Litouwen vrij en onafhankelijk blijft'', aldus de ultra-nationalist Mindaugas Murza van de extreem-rechtse Litouwse Nationaal Democratische Partij – een splinter in het partijenlandschap. Hij en zijn geestverwanten hebben een beeld geschilderd van ongewenste massa-immigratie waartegen een klein land zich niet kan verdedigen, en voor een stijging van de criminaliteit in het kielzog van die immigratie. Ook de door de EU geëiste sluiting van de kerncentrale Ignalina, die Litouwen van tachtig procent van zijn stroom voorziet, weegt nog steeds zeer zwaar, vooral omdat nog steeds maar weinig Litouwers inzien waarom de EU die centrale zo gevaarlijk vindt.

De grote boerenorganisaties hebben zich voor het lidmaatschap uitgesproken. Toch bevinden de meeste eurosceptici zich op het platteland: Litouwens arme boeren (boeren maken vijftien procent van de bevolking uit) zijn er niet van overtuigd dat het EU-lidmaatschap hun leven in positieve zin zal veranderen. Ze zijn ook – door ervaring wijs geworden – sceptisch tegen alles wat uit de hoofdstad Vilnius komt. Dat inkomenssteun uit Brussel potentiële inkomenssteun van de eigen regering zal overtreffen, komt niet aan. De EU, zo vrezen ze, betekent voor de Litouwse boer grotere concurrentie en kwaliteitseisen waar hij niet aan kan voldoen. En zullen rijke buitenlanders niet Litouwens beste landbouwgrond opkopen?

Die laatste vraag heeft de regering in januari beantwoord met een wet die bepaalt dat buitenlanders tot 2011 geen bosland mogen kopen, en dat buitenlandse boeren pas vóór 2011 landbouwgrond mogen kopen als ze minimaal al drie jaar in Litouwen hebben geboerd en gewoond. Of die wet de angsten van de Litouwse boeren wegneemt, moet dit weekeinde blijken.