Foekje Dillema

Het onbetwiste dieptepunt uit de Nederlandse atletiekgeschiedenis is de manier waarop de Friese atlete Foekje Dillema in 1950 door de Koninklijke Nederlandse Atletiekunie (KNAU) uit de geschiedenis werd geschrapt. Ze zou man zijn in plaats van vrouw en daarom werd haar nationale record op de 200 meter van 24,1 seconde met terugwerkende kracht geschrapt. Dillema heeft zich sindsdien teruggetrokken en weigert nog te praten hierover. Televisiemaker Wilfried de Jong heeft haar desondanks toch gesproken, zonder haar in beeld te brengen.

Dillema had de potentie Fanny Blankers-Koen te overvleugelen. Vanuit het niets stond ze ineens aan de nationale top en dreigde internationaal door te breken. In 1949 kreeg ze in Londen de eretitel Athlete of the match na een fabuleuze sprint. Haar record op de 200 meter liep ze op de Olympische Dag een jaar later. Kort daarna was ze uit de boekjes verdwenen. Dillema bestond niet meer.

Wegens haar mannelijke lichaamsbouw besloot de KNAU tot een vernederende seksetest. Samen met Dillema werd een aantal andere atletes opgeroepen om een rookgordijn op te werpen. De Friezin mocht geen vermoeden krijgen, vandaar. Ze had inderdaad een mannelijk voorkomen. Wellicht kwam dat door een grotere aanmaak van mannelijke hormonen, iets wat in de natuur soms voorkomt. Maar haar vrouw-zijn werd er niet minder om. Op 13 juli 1950 reisde de nog onwetende Dillema naar Utrecht voor een landenwedstrijd tegen Frankrijk. Officials van de KNAU verwijderden haar daar op uiterst brute wijze. Voor altijd.

Nooit zal bekend worden wat er precies is gebeurd, maar mensen uit de atletiekwereld zien de kwade hand van wijlen Jan Blankers, de man van Fanny. Hij zou bevreesd zijn geweest voor de enorme kracht van Dillema, die de mythe van de `Vliegende Huisvrouw' kon aantasten. Het mannelijke voorkomen van Dillema zou voor Blankers de stok zijn geweest om mee te slaan.

Vrij Nederland schreef in 1997 dat deze affaire op zijn minst beschamend was en neigde naar achterkamertjespolitiek. Aad Heere en Bart Kappenburg twijfelden in 2000 eveneens in het boek `130 Jaar atletiek in Nederland', waaraan de KNAU medewerking verleende. En door de uitzending vanavond van Sportpaleis de Jong riekt de affaire wederom.

Al twee keer heeft de bondsarts van de KNAU, Els Stolk, gezegd dat er volgens de huidige criteria niets aan de hand zou zijn geweest. De KNAU kan Dillema eerherstel geven en haar prestaties weer opnemen in de officiële uitslagen. Zoals het Internationaal Olympisch Comité in 1982 deed met de Amerikaanse atleet Jim Thorpe. Zijn olympische medailles waren hem in 1913 onterecht afgenomen. Niet omdat de KNAU van 2003 schuldig is aan wat in 1950 is gebeurd, maar om officieel toe te geven dat het toen verschrikkelijk is misgegaan.

(Sportpaleis De Jong is vanavond op Nederland 3, 20.25 uur.)

jurryt@xs4all.nl