Bijstandsuitkering voor deel in natura

Gemeenten mogen hulpbehoevende bijstandsgerechtigden verplichten een deel van hun uitkering in natura te accepteren. In plaats van geld krijgen zij van de sociale diensten voedsel en een slaapplaats.

Dat heeft demissionair staatssecretaris Rutte (Sociale Zaken, VVD) gisteren geschreven in antwoord op vragen van Kamerlid De Ruiter (SP) over schuldhulpverlening. Rutte heeft hiermee vooral bijstandsgerechtigden met ,,verslavings-, psychische of sociale problemen'' op het oog, die vaak niet in staat zijn hun uitkering te besteden aan noodzakelijke goederen als een maaltijd of een slaapplaats. In plaats daarvan geven zij hun geld uit aan hun verslaving, vaak drank of drugs, of maken zij schulden. De laatste maanden is er sprake van een forse toename (25 tot 40 procent) van het aantal mensen dat een beroep doet op schuldhulpsanering. Daardoor lopen de wachttijden voor schuldhulp op.

Rutte wil gemeenten ruimere bevoegdheden geven om te voorkomen dat deze groep bijstandsgerechtigden – volgens Rutte ,,zeer gering'' in aantal – ,,afglijdt in de maatschappij''. Hij wil de uitbreiding van de bevoegdheden opnemen in de nieuwe Algemene Bijstandswet, die vandaag in de ministerraad besproken zou worden.

Als die wet er is, kunnen gemeenten bijstandsgerechtigden verplichten hun hele uitkering te laten beheren door de sociale dienst. Die zorgt er dan voor dat de vaste kosten (zoals huur of aflossing van de schuld) van de uitkering betaald worden, de bijstandsgerechtigde krijgt slechts wat zakgeld plus, zo nodig, voedsel(bonnen) en een slaapplaats. Nu regelen gemeenten voor de ergste gevallen zelf wat, bijvoorbeeld met het Leger des Heils en de sociale dienst, maar zij mogen verslaafden niet dwingen hun geld door een derde te laten beheren. In de nieuwe wet wordt dat wel mogelijk.

De gemeente Amsterdam bijvoorbeeld beheert op dit moment al het geld van ongeveer 1.100 mensen die om verschillende redenen, meestal verslaving of psychische stoornis, hun geld niet zelf kunnen beheren. Zij leveren hun uitkering op vrijwillige basis in. In ruil daarvoor krijgen ze praktische hulp, zoals onderdak en voedsel. Amsterdam zou blij zijn met ruimere bevoegdheden, omdat dat de administratieve rompslomp tegen zou gaan.

Volgens een woordvoerder van Rutte is de regeling bedacht om tegemoet te komen aan de wens van gemeenten ,,een grotere beleidsvrijheid te hebben bij het helpen van dakloze verslaafden''. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is verheugd over het voornemen van Rutte. ,,Het gaat erom gemeenten de mogelijkheid te bieden, het liefst in overleg met betrokken uitkeringsgerechtigde, te voorkomen dat mensen op straat komen te staan'', aldus een woordvoerder van de VNG.