Pyrenees spookstation

Een groot, onmachtig stenen schip van titaneske afmetingen, neergevleid aan de voet van de Spaanse Pyreneeën. Daar dacht programmamaakster Wil Hijens aan toen zij voor het eerst oog in oog stond met het verlaten treinstation Canfranc. Dat bezoek resulteerde in een intrigerend, informatief en sfeervol klankbeeld van tekst en muziek over de geschiedenis van een Spaans-Franse spoorlijn, dat vanavond op Radio 4 door de VPRO in het documentair muziekprogramma Urubicha wordt uitgezonden, voorzien van toepasselijke filmmuziek.

Al rond 1850 ontstonden optimistische plannen voor de eerste Trans-Pyreneese spoorlijn, vooral bedoeld om de streek Aragon te ontwikkelen. In 1882 werd de eerste steen gelegd voor het visitekaartje van de geplande treinverbinding tussen het Franse Pau en het Spaanse Zaragoza bij het onbeduidende dorpje Canfranc: een gigantisch, perfect symmetrisch treinstation van drie verdiepingen, 250 meter lang met 156 dubbele deuren, marmeren trappen, overvloedig gedecoreerde kaartjesloketten in de vorm van reusachtige biechtstoelen en luxe zalen van wachtkamers.

De aanlegkosten van de spoorlijn liepen gigantisch uit de hand, vooral door technische problemen bij het construeren van de dertig tunnels door de bergwanden. De Eerste Wereldoorlog zorgde voor jaren vertraging, maar toch werd op 18 juli 1928 het traject feestelijk geopend door koning Alfonso XIII met zijn generaal Primo de Rivera en de Franse president Gaston Doumerge. Door de steile hellingen aan Franse kant (tot 43 procent) bleek toen dat er per locomotief maar vier wagons konden worden aangekoppeld. Bovendien moesten passagiers en goederen worden overgeladen in Canfranc vanwege de verschillende spoorbreedtes in Spanje en Frankrijk. Tijdens de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) werd de lijn gesloten, maar in de Tweede Wereldoorlog werd de verbinding weer gebruikt door de Duitsers, eerst om stiekem ijzererts en wolfraam uit Spanje te vervoeren voor de Duitse oorlogsindustrie, waarmee generaal Franco betaalde voor de Duitse hulp tijdens de burgeroorlog, later om gestolen goud te smokkelen.

Toen in 1970 een locomotief door zijn remmen schoot, een brug vernielde en in een rivier stortte, had de Franse regering een excuus om een eind te maken aan het megalomane Pyreneeën-avontuur.

Urubicha: Spookstation Canfranc, VPRO, Radio 4, 19.00-20.00u.