De balans tussen chemie en milieu

De ene Eurocommissaris wil strengere regels voor de chemieindustrie, de andere wil er juist voor zorgen dat Europa marktleider blijft. Brussel is op zoek naar de balans tussen bedrijven en milieu.

,,Elke dag worden we in onze omgeving, op het werk en thuis aan chemische stoffen blootgesteld. Van veel van die producten weten we niet genoeg over de risico's of de effecten die ze op lange termijn zullen hebben.'' Eurocommissaris voor Milieuzaken Margot Wallström schetste gisteren in een notedop waarom zij de regels voor zowel registratie als toelating van chemische stoffen wil hervormen.

Haar collega Erkki Liikanen legde het accent gisteren een tikkeltje anders, maar hij beheert dan ook de portefeuille Bedrijven. ,,Europa is wereldleider voor de productie van chemische stoffen en de levering van de materialen die garant staan voor het innovatiepotentieel van de Europese industrie met inbegrip van veel hightech-sectoren'', zei hij.

De nieuwe ontwerp-verordening moet volgens Liikanen aan de Europese industrie kansen bieden een ,,leidende rol'' te blijven spelen, omdat bedrijven worden gestimuleerd innovatief onderzoek naar alternatieve stoffen te doen.

De Europese Commissie staat voor de moeilijke opgaven een goede balans te vinden tussen economische en milieubelangen. De politieke krachtmeting over nieuwe regels voor de chemische industrie is al enige tijd aan de gang. Lidstaten als Duitsland en Frankrijk, met allebei belangrijke chemische industrieën, volgen de ontwikkelingen met argusogen. Hetzelfde geldt voor Nederland. De voorzitter van de Europese chemische-industrievereniging Cefic, Eggert Voscherau, sprak deze week van een ,,testcase voor het nieuwe industriebeleid in Europa''. Dat was vooral een boodschap aan Commissaris Liikanen, die industriebeleid opnieuw prominent op de Europese agenda zette.

In de Europese chemische industrie werken 1,7 miljoen mensen, met daarnaast nog enkele miljoenen werknemers bij toeleveranciers en bedrijven die van chemische producten afhankelijk zijn. ,,Ongeveer 90 procent van alle industriële innovatie komt voort uit vernieuwingen in de chemische industrie'', zei de Cefic-voorzitter. Hij wees op Duitse en Franse studies, die het verlies van enkele honderdduizenden banen en 1 à 3 procent van het bruto binnenlands product voorspellen. Volgens hem kost het in Europa al drie keer zoveel tijd en tien keer zoveel geld dan in de Verenigde Staten om nieuwe chemische producten op de markt te krijgen.

De Zweedse Commissaris Wallström en haar Finse collega Liikanen menen beiden dat ,,een goede basis'' is gelegd voor het juiste beleidsevenwicht. De kritiek komt van alle kanten, wat ze mogelijk als het bewijs van hun gelijk zullen zien. Critici op het gebied van milieu vinden dat teveel gewicht wordt gegeven aan het sociaal-economische belang van de chemiesector.

Zij wijzen in dit verband op een opmerkelijk element in de plannen. Indien bedrijven niet kunnen aantonen dat veilig gebruik van een risicovolle substantie mogelijk is, mogen ze deze volgens een Commissie-document toch gebruiken als ze wel kunnen aantonen ,,dat de sociaal-economische voordelen zwaarder wegen dan de risico's''.

Europarlementariër Alexander de Roo (GroenLinks, ondervoorzitter van de parlementscommissie voor Milieu) vindt dat zulke stoffen geleidelijk moeten worden verboden, zeker als ze in de natuur accumuleren. Ook is in het voorstel niet geregeld dat stoffen waarvoor minder riskante substituten bestaan, moeten worden vervangen.

De Roo, die reserve-rapporteur is over de kwestie, verwacht niet dat het plan zonder kleerscheuren door het Europarlement komt, al is hij positief over het feit dat eindelijk alle chemische stoffen onder regels zullen gaan vallen.

Niet alleen van het Europarlement, maar ook van lidstaten valt kritiek te verwachten. Zo ontwikkelde Nederland de afgelopen jaren samen met de chemische industrie een goedkopere en snellere aanpak, die nogal afwijkt van die van de Europese Commissie. Hierbij worden alle chemische stoffen ingedeeld in vijf categorieën, afhankelijk van de bezorgdheid over een bepaalde stof. De groep stoffen waarover de grootste bezorgdheid bestaat, wordt het eerst gescreend op risico's.

De Commissie wil dat chemische stoffen waarvan de grootste volumes worden geproduceerd, het eerst worden gescreend. ,,Dat betekent dat gevaarlijke stoffen lang buiten schot kunnen blijven'', aldus een woordvoerder van het ministerie van VROM. Volgens Europarlementariër De Roo zijn in de Nederlandse aanpak ook minder dierproeven nodig.

Over de kosten van het nieuwe systeem voor registratie en goedkeuring lopen de meningen nogal uiteen. Milieucommissaris Wallström zette er gisteren een bedrag van tientallen miljarden euro's aan opbrengsten tegenover door de te verwachten vermindering van allergieën en ernstige ziekten als kanker. ,,De baten voor de gezondheid zijn veel groter dan de kosten van de nieuwe regelgeving,'' aldus Wallström.

Collega Liikanen wees ook op volgens hem aanzienlijke indirecte voordelen van de strengere voorschriften voor het bedrijfsleven. ,,In Europa heb je het probleem dat mensen nieuwe producten wantrouwen. Ik ben ervan overtuigd dat het heel goed is voor de innovatie als consumenten producten kunnen vertrouwen.''