Beroemde lezers en schrijvers

Wat is het verschil tussen Willem Oltmans en Kristien Hemmerechts? Op tv weinig. Ze staan allebei op het reserve-telefoonlijstje van tv-redacties. Als Oltmans niet kan, bellen ze Hemmerechts of omgekeerd. Hemmerechts woont verder van Hilversum en daarom kan ze wat minder vaak present zijn. Een goeie studiogast ziet er goed uit, maakt het niet te ingewikkeld en gaat dus niet te veel op zijn specialisme in. Een schrijver mag niet over literatuur praten, een prof mag het niet over moeilijke wetenschap hebben, want dan wordt hij snel afgekapt en mag hij nooit meer terugkomen. Gasten moeten komieken zijn, ziekte of een spannend avontuur hebben meegemaakt, sterfgeval in de familie, verkeersongeluk, hevige emoties tonen, of grossieren in controversiële uitspraken die wat opwinding erin brengen.

De vele prijsuitreikingen en huldigingen voor musicals, voor zang, voor literatuur zijn voor mij en voor vele tv-redacties parades van mogelijke nieuwe tv-gasten. Je ziet de gezichten, hoort ze praten. Het is een examen. Zo ook gisteren de bekendmaking van de literaire Libris Prijs, bedoeld voor gespecialiseerden die geen voetbal willen kijken. Zelfs de bekende presentator Philip Freriks kon samen met Petra Possel niet voorkomen dat de cijfers zakten tot 146.000. B&W had hetzelfde onderwerp te pakken en praatte over de overdaad aan literaire prijzen. Het kon de kijkers al niet meer schelen, want er werd een historisch dieptepunt behaald van 167.000. In De avond van het boek praatten Kristien Hemmerechts, Geert Mak, Bas Heijne, Désanne van Brederode veel over de business in de schrijverssector en gelukkig ook over de boeken zelf. Sommige genomineerde boeken werden in beeld gebracht met kleine reportages en het geheel werd onderbroken door korte standuppertjes van Cornald Maas over het diner met schrijvers en boekenbonzen. Wat valt er nou over zo'n saaie eetpartij te vertellen? De door Maas beschreven aparte, witte jurk van de bij de meeste kijkers onbekende literaire critica en romanschrijfster Ingrid Hoogervorst kwam niet eens in beeld. Een rommelig geheel. De toespraak van winnaar Abdelkader Benali had ik helemaal willen zien, maar die werd onderbroken.

Wie het in de prijsuitreikingen goed doet, zal al gauw terugkeren in de studio bij Barend & Van Dorp of Witteman, Goedemorgen.., Goedenavond.., Het Hart van.. of De stem van Nederland of Nederland kwam thuis om het woord te doen. Als de welbespraakte en aantrekkelijke Benali niet uitkijkt, wordt hij getypecast als een professionele allochtoon. Vorig jaar zat hij nog in het tv-panel van de Libris-prijs. De andere schrijvers kregen we nauwelijks te zien en dat was jammer.

Tv is een ander medium dan een boek. Grote literaire talenten stamelen verlegen wat zinnen achter elkaar en literaire knoeiers krijgen het hoogste woord omdat ze niet alleen uitgevers, maar ook kijkers weten te betoveren. Een enkele keer gaan literair talent, een aantrekkelijk uiterlijk en onderhoudend gebabbel op tv samen. En als je daar dan geen gebruik van maakt en niet vaak op tv verschijnt, ben je een dief van eigen portemonnee. Als je gezicht bekend is, kun je het groot op het omslag zetten en dat bevordert de oplage. Maar uiteindelijk zorgt de tv ervoor dat er steeds minder wordt gelezen. Steeds meer drukte over een steeds zeldzamer activiteit. De tijd is niet ver meer dat lezers even uniek en beroemd worden als schrijvers.

Zelden verschijnt zo'n winnaar of literaire tv-persoonlijkheid op mijn literatuurlijst, want te vaak was het teleurstellend. Hemmerechts is zeker voor vrouwen een aantrekkelijke tv-verschijning, ik heb zelfs in programma's naaktfoto's van haar gezien, maar er zijn nog zoveel andere romans die ik wil lezen voor ik aan de door haar beschreven heftig levende vrouwen zou toe komen. Later op de avond zag ik haar terug met haar jongere vriend Bart Castelein in een nieuw interviewprogramma met Martin Šimek over bekende mensen en hun partners. Een aardig idee, maar Šimek was wel lang aan het woord en zijn vraagstelling was weinig concreet en bleef hangen in vage warme gevoelens. Waarom begonnen Hemmerechts knieën te knikken bij de eerste blik op haar huidige partner? En wat gebeurde er toen? Interviewer Frans Bromet zou Šimek een lesje kunnen geven. 85.000 kijkers. Dus zelfs op de glamour van een literaire mediapersoonlijkheid kun je niet drijven.